فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ارزیابی پس‌از بهره‌برداری (POE)، ابزاری کارآمد برای سنجش عملکرد واقعی ساختمان‌ها در شرایط استفادۀ روزمره است؛ به‌ویژه در محیط‌های یادگیری که کیفیت فضایی و بهزیستی روانی نقش کلیدی در فرایند آموزش دارند. این پژوهش با رویکردی چندبُعدی اجتماعی، فرهنگی و کارکردی، به‌بررسی مدارس ابتدایی شهر تهران پرداخته و هدف آن آشکار ساختن فاصله میان اهداف طراحی و تجربۀ واقعی کاربران بوده است. داده‌ها ازطریق پرسش‌نامه‌ای اعتبارسنجی‌شده (آلفای کرونباخ = 893/0)، میان 384نفر از معلمان و دانش‌آموزان گردآوری شد. تحلیل‌های آماری (ANOVA و هم‌بستگی پیرسون)، یافته‌ها نشان داد تهویه (586/0r=)، دسترسی به هوای تازه (435/0r=)، کیفیت روشنایی و کیفیت مبلمان/مصالح داخلی (701/0r=)، بیشترین هم‌بستگی را با رضایت کاربران دارند، درحالی‌که ناراحتی حرارتی در تابستان (327/0-r=) و نویز داخلی (369/0r=)، از چالش‌های اصلی محسوب می‌شوند. تحلیل عاملی اکتشافی سه بُعد پنهان رضایت شامل کیفیت فضایی، آسایش حسی و وضوح در گردش فضایی را آشکار ساخت. نتایج پژوهش نشان می‌دهد بازخوردهای کاربران از محیط‌های آموزشی ماهیتی چندبعدی و وابسته به فضا دارند و طراحی مدارس نیازمند بازنگری کاربرمحور و انطباق با زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی ایران است. براین‌اساس، مجموعه‌ای از راهبردهای طراحی و پیشنهادهای سیاست‌گذاری برای ارتقای کیفیت محیط‌های یادگیری و هم‌سوسازی آن‌ها با تجربۀ زیستۀ دانش‌آموزان و معلمان ارائه شد. این یافته‌ها می‌توانند مبنایی برای تدوین دستورالعمل‌های نوین هنر و علم طراحی فضای آموزشی و الگویی برای پژوهش‌های آتی در حوزۀ POE فراهم آورند.