التأطير البصري للصورة الفنّية عند الإمام علي (ع)؛ على ضوء نظرية
نویسندگان
1 صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
2 گروه زبان و ادبیات عرب، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 أستاذة مساعدة، فرع اللغة العربیة وآدابها، فرع گرمسار، جامعة آزاد الإسلامیة، گرمسار، ایران
doi
چکیده
این جستار بر آن است تا به جلوههای تازگی و نوگرايانۀ تصویرسازی خطبههای امام علی(ع) به ویژه خطبۀ «الدرة الیتیمة» که ابنناقه آن را به نهجالبلاغه ملحق کرده است، بپردازد. توحید، محوری است که در این خطبه بدان پرداخته میشود. آنچه جلوههای تازگی را در تصویرسازی الدرّة الیتیمة متمایز میکند، امکان تطبیق دستور زبان خوانش تصویر در تصویرسازیهای این خطبه و قرار دادن آنها در قاب دیداری است. بدینسان که امامعلی(ع) در این خطبه با به کارگیری آرایههایی همچون مجاز و استعاره، به عنوان شاخههای هنری و بصری یاری دهنده به واحدهای گفتمانی، یک قاب گفتمانی متنی منسجم و پیوستهای را در قالب تصویرهای هنری و بر پایۀ تصویر بصری بوجود میآورد. براین اساس جستار پیش رو سعی دارد از رهگذر قواعد دستوری و تأکید بر فرانقش بازنمودی و الگوهای أن، خوانش جدیدی از تصویرهای هنری این خطبه بهدست دهد. این الگوها، الگوی روایی و الگوی مفهومی هستند. در الگوی روایی مخاطب شاهد یک بردار است که حرکت آن از سوبژه(فاعل) تصویر آغاز و به ابژّه(مفعول) تصویر منتهی میشود. الگوی مفهومی مبتنی بر دومحور جانشینی و همنشینی است که در استعاره و مجاز تجلی مییابد. نتایج بهدست أمده نشان میدهد که از میان الگوهای فرانقش بازنمودی، علیرغم کثرت نمونههای روایی و فزونی الگوی روایی آن، نمونههای مفهومی والگوی مفهومی تجلی یافته در مجاز و استعاره، توانسته جایگاه ویژهای به خود اختصاص دهد. این پژوهش قصد دارد با تکیه بر روش «کراس» و«ون لیوون» در خوانش تصویر، به قاب متنی تصویرهای هنری الدرّة الیتیمة قابی دیداری ببخشد.
