فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مبحث «زیاده» یکی از مباحث مهمی است که تقریباً در همه‌ی علوم ادبی از آن گفت‌وگو می‌شود. به طور خاص می‌بینیم دانشمندان علم نحو و علمای تجزیه و ترکیب، بسیاری از اوقات کلمه‌ای را زائد می‌شمرند و ممکن است گمان شود این کلمات هیچ معنایی در کلام افاده نمی‌کنند؛ در حالی که زائد یا اصلی شمردن یک کلمه می‌تواند در بسیاری از موارد، تأثیر شگرفی بر معنای کلام بگذارد و زائد بودن یک کلمه به معنای بی‌اثر بودن آن در معنای کلام نیست. اما باید توجه کرد که تنها یک نوع زیاده در نحو نداریم؛ بلکه انواع مختلفی از زیاده وجود دارد که لازم است میان آن‌ها فرق گذاشته شود تا مقصودِ نحویان از زائد بودن کلمه به درستی فهم شود. پس سؤال اساسی چنین است: معنای زیاده در علم نحو چیست و اقسام کلمه‌ی زائد و مثال‌ها و ویژگی‌های هریک کدام است؟ این پژوهش با تکیه بر منابع مشهور و موردتحصیل در مجامع علمی و دانشگاهی، بدین مسئله می‌پردازد و با تحلیل محتوا نشان می‌دهد که دست‌کم چهار نوع زیاده در نحو وجود دارد: 1. زیاده‌ی مشهور که به معنای تکرار کلام و تأکیدکننده‌ی آن است، 2. زیاده‌ی اعتراضی که معنایی خاص افاده می‌کند اما ترکیب نحوی را به هم نمی‌زند، 3. زیاده‌ی تعویضی که معنا و عمل آن درست مثل حالت عدم زیاده است و 4. زیاده‌ی خاص که معنایی افاده می‌کند اما در قوه‌ی تکرار کلام نیست.