واکاوی نقش حاکمیت قانون بر تحقق امنیت قضایی در نظام حقوقی ایران در بستر تغییرات فرهنگی و اجتماعی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، واحد سیرجان، دانشگاه آزاداسلامی، سیرجان، ایران
2 استادیار گروه حقوق عمومی، واحد داریون، دانشگاه آزاداسلامی، داریون، ایران
3 استادیار گروه حقوق خصوصی، واحد سیرجان، دانشگاه آزاداسلامی، سیرجان، ایران
doi
چکیده
حاکمیت قانون بهعنوان یکی از اصول بنیادین حقوق عمومی، نقش محوری در تضمین عدالت، برابری و امنیت قضایی در نظام حقوقی ایران ایفاء میکند. هدف این پژوهش، واکاوی نقش حاکمیت قانون بر تحقق امنیت قضایی در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران، با تمرکز ویژه بر بستر تغییرات فرهنگی و اجتماعی شتابان دهههای اخیر است؛ تغییراتی شامل گذار ارزشی از سنتی به مدرن، افزایش آگاهی حقوقی شهروندان از طریق رسانههای اجتماعی، گسترش مطالبهگری مدنی، تنوع فرهنگی، سکولاریزاسیون نسبی نسل جوان و تحول در سبک زندگی. روشتحقیق توصیفی-تحلیلی و کتابخانهای-اسنادی بوده و با بررسی منابع حقوقی، فقهی، قانون اساسی، اسناد بالادستی و مطالعات مرتبط انجام شده است. نتایج نشان داد که حاکمیت قانون اگر پویا و انطباقپذیر با تحولات فرهنگی-اجتماعی نباشد، با چالشهایی همچون اجرای گزینشی قوانین، تبعیض، اطالۀ دادرسی، فقدان وحدت رویه و عدم هماهنگی برخی مقررات با واقعیتهای نوظهور مواجه میشود که اعتماد عمومی را کاهش داده و امنیت قضایی را در ابعاد عینی (دسترسی واقعی به عدالت) و ذهنی (احساس امنیت و آرامش شهروندان)، تهدید میکند. در مقابل، امنیت قضایی با عملکرد بدون تبعیض، احترام به حقوق بنیادین، پیشگیری از جرایم فرهنگی-اجتماعی و ایجاد وحدت رویه در تفسیر قوانین مرتبط با ارزشهای اسلامی و حقوق شهروندی، به تقویت انسجام اجتماعی کمک مینماید. در نهایت، تحقق حاکمیت قانون و امنیت قضایی پایدار مستلزم اصلاحات ساختاری (شفافسازی قوانین، تقویت استقلال قضایی)، اجرایی (نظارت مؤثر نهادها) و فرهنگی (مشارکت شهروندان و فرهنگسازی قانونگرایی)، است تا نظام حقوقی ایران در مواجهه با تغییرات اجتماعی، عدالت و امنیت جامع را تضمین کند.
