تحلیل مؤلفههای فرهنگی تفکر منطقی در منظومۀ لیلی و مجنون؛ رویکردی برآمده از نظریۀ آلبرت الیس و پیامد آن بر خودباوری اجتماعی
نویسندگان
1 استاد گروه زبان و ادبياتفارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
2 دانشجوي دكتری گروه زبان و ادبياتفارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
3 استاد زبان و ادبياتفارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
doi
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین پیوند میان مؤلفههای فرهنگی تفکر منطقی و خودباوری اجتماعی در منظومۀ لیلی و مجنون نظامی گنجوی، بر آن است تا با بهرهگیری از رویکرد شناختدرمانی هیجانمدار (REBT) آلبرت الیس، لایههای روانشناختی این اثر کلاسیک را موردتحلیل قرار دهد. مبنای نظری این مطالعه بر این اصل استوار است که باورهای منطقی و واقعبینانه زیربنای سلامتروان و خودباوری هستند و در مقابل، الگوهای تفکری مطلقگرا و فاجعهساز منجر به اختلال در بهزیستی روانشناختی میگردند. با بهکارگیری روش تحلیل محتوای کیفی برروی ابیات برگزیده، نتایج حاکی از آن است که نظامی گنجوی از طریق تبیین مفاهیمی چون «پذیرش واقعیت» و «تفکر سودمندگرایانه»، ابعادی از تفکر منطقی را در بستر فرهنگی اثر بازنمایی کرده است. در سوی دیگر، تحلیل شخصیت مجنون نشان میدهد که استمرار «بایدگرایی مطلق»، «فاجعهسازی» و «استدلال هیجانی»، منجر به تضعیف خودباوری و بروز بحرانهای روانی در وی شده است. درنتیجه، جستار با تبیین همسویی دیدگاههای نظامی با اصول REBT، نشان میدهد که تلفیق حکمت ادبی کلاسیک با رویکردهای نُوین روانشناختی میتواند درک جامعتری از سازوکارهای خودباوری اجتماعی فراهم آورد.
