تبیین هم‌پیوندی توسعۀ زیرساخت‌های ریلی و دگرگونی‌های اجتماعی در تکوین هویت‌فضایی ایستگاه‌های راه‌آهن ایران و ترکیه

نویسندگان

1 گروه معماری، واحد تهران‌مرکزی، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران.

2 گروه معماری و شهرسازی، واحد هشتگرد، دانشگاه آزاداسلامی، هشتگرد، ایران.

3 گروه معماری، واحد تهران‌مرکزی، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران.

4 گروه معماری، واحد تهران‌مرکزی، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران.

doi
https://doi.org/10.82338/aukh.2025.1201046
چکیده

این پژوهش به تحلیل و بررسی فرایند هم‌پیوندی توسعۀ حمل‌ونقل ریلی و تحولات اجتماعی در شکل‌دهی به هویت‌فضایی ایستگاه‌های راه‌آهن ایران و ترکیه در بازۀ زمانی ۱۳۰۰ تا ۱۳۵۷خورشیدی (دوران حکومت‌ پهلوی در ایران و دوران آتاتورک در ترکیه)، می‌پردازد. هدف اصلی این تحقیق، شناخت تأثیرات متقابل توسعۀ سیستم حمل‌ونقل ریلی و تغییرات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی بر طراحی کالبدی و اجتماعی ایستگاه‌ها و به‌تبع آن، شکل‌گیری هویت‌فضایی این فضاها است. پژوهش باتأکیدبر سه بُعد محوری «طراحی کالبدی ایستگاه‌ها»، «ارتباطات اجتماعی در فضاهای ایستگاهی»، و «تأثیرات فرهنگی و نمادین ایستگاه‌ها در هویت‌فضایی»، به‌واکاوی و مقایسۀ این فرایند در ایران و ترکیه می‌پردازد. روش‌تحقیق ترکیبی است‌که در بخش کیفی، داده‌ها ازطریق تحلیل اسناد تاریخی و انجام مصاحبه‌های عمیق با متخصصان حوزه‌های مختلف جمع‌آوری شده است. در بخش کمی، اطلاعات ازطریق پرسش‌نامه به‌صورت آنلاین میان کاربران ایستگاه‌های راه‌آهن در هر دو کشور جمع‌آوری گردیده و بااستفاده‌از نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس و آزمون تی‌تست تحلیل شده است. نتایج نشان می‌دهند که تحولات اجتماعی و سیاسی در دوران پهلوی و آتاتورک به‌طور مستقیم بر هویت‌فضایی ایستگاه‌ها و تعاملات اجتماعی در فضاهای ایستگاهی تأثیر گذاشته و نقشی کلیدی در شکل‌گیری هویت‌شهری و عملکردهای اجتماعی این فضاها ایفاء کرده‌اند. این تحقیق می‌تواند به‌عنوان مبنای طراحی و برنامه‌ریزی ایستگاه‌های راه‌آهن در آینده، بادرنظر گرفتن ابعاد اجتماعی و تاریخی، کاربرد داشته باشد.