بررسی جامعه‌شناختی گردشگری پایدار در منطقۀ ارسباران-آذربایجان‌شرقی با رویکرد نظریۀ داده‌بنیاد

نویسندگان

1 گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران.

2 گروه جامعه‌شناسی، واحد خلخال، دانشگاه آزاداسلامی، خلخال، ایران.

3 گروه جامعه‌شناسی، واحد خلخال، دانشگاه آزاداسلامی، خلخال، ایران.

doi
https://doi.org/10.82338/aukh.2025.1129227
چکیده

این مطالعه با رویکرد نظریۀ داده‌بنیاد به‌بررسی جامعه‌شناختی گردشگری پایدار در منطقۀ ارسباران–آذربایجان‌شرقی می‌پردازد. پژوهش حاضر کیفی بوده و داده‌های موردنیاز ازطریق مشاهده، مصاحبه و تحلیل اسناد غیرواکنشی گردآوری شده‌اند. جامعۀ موردمطالعه شامل اساتید دانشگاه و متخصصان حوزۀ گردشگری در منطقۀ ارسباران است. حجم‌نمونه‌ براساس فرایند اشباع‌نظری مشخص شد و در ابتدا ۲۰نفر به‌عنوان نمونۀ اولیه انتخاب شدند. نمونه‌گیری به‌صورت نظری (روش گلوله‌برفی)، انجام گرفت. به‌منظور اعتباربخشی یافته‌ها، اعتبار نظری ازطریق کار میدانی گسترده و زاویه‌بندی نظری مورداستفاده قرار گرفت. فرایند تحلیل داده‌ها در سه مرحلۀ کدگذاری (باز، محوری و گزینشی)، و با بهره‌گیری از نرم‌افزار مکس‌کیو‌دی‌اِی، صورت گرفت. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهند که شرایط توسعۀ گردشگری پایدار در منطقۀ ارسباران شامل: «گردشگری مسئؤلانه»، «فرهنگ گردشگرپذیری»، «مشارکت جامعۀ محلی»، «رعایت اصول پایداری»، «امنیت پایدار» و «تشویق صنایع و حرفه‌های محلی»، است. زمینه‌های توسعۀ گردشگری پایدار نیز شامل: «عرضۀ محصولات جدید گردشگری»، «گنجاندن زنان در بخش گردشگری»، «هماهنگی میان نظام عرضه و تقاضا» و «تاب‌آوری برنامه‌ریزی‌شده در برابر اثرات توسعۀ گردشگری»، می‌شود. راهبردهای توسعۀ گردشگری پایدار دراین منطقه بر «مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی» و «احیای اقتصاد محلی»، استوار است. پیامدهای توسعۀ گردشگری پایدار در منطقۀ ارسباران نیز شامل «رشد بلندمدت صنعت گردشگری بدون آسیب به زیست‌بوم‌های طبیعی»، «افزایش ثبات درآمدی»، «حفظ توازن اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی»، «پاسخ‌گویی بلندمدت به نیازهای گردشگران»، «ایجاد فرصت‌های توسعۀ پایدار»، «مدیریت بهینۀ منابع طبیعی برای نسل‌های کنونی و آتی»، «تبادل خدمات اکوسیستمی طبیعی» و «تقویت هویت اجتماعی و فرهنگی»، است.