تبیین ادراکاجتماعی بر بازنمایی «روحمکان-حسمکان»؛ از منظر معناشناسی در فضاهای فرهنگی هویتمند
نویسندگان
1 دانشآموختۀ معماریداخلی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
2 گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
3 گروه معماری و شهرسازی، مؤسسۀ آموزش عالی دیلمان، دیلیمان، ایران
4 گروه معماری، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاداسلامی، اصفهان، ایران
doi
https://doi.org/10.82338/aukh.2025.1206585چکیده
فضاهای فرهنگی همواره بستری برای شکلگیری هویت جمعی و انتقال معانی در بستر اجتماع بودهاند. دراینمیان، آنچه به فضا معنا و جان میبخشد، پیوند میان ادراکاجتماعی و بازنمایی «روحمکان-حسمکان»، است. مطالعۀ حاضر باهدف واکاوی تأثیر ادراکاجتماعی بر نحوۀ تبلور این مفاهیم در فضاهای فرهنگی هویتمند و از منظر معناشناسی، بهدنبال پاسخ بهاین پرسش استکه-چگونه تجربۀ جمعی و تفسیرهای ذهنی کاربران از مکان، در ایجاد احساستعلق و هویتفضایی نقشآفرینی میکنند. این پژوهش از روش کیفی با رویکرد پدیدارشناسی بهره میبرد تا ارتباطات معنادار میان ادراکاجتماعی و مفاهیم روحمکان و حسمکان، را در فضاهای فرهنگی هویتمند بررسی کند. گردآوری دادهها ازطریق تحلیل متون نظری، منابع تاریخی، و نشانههای فرهنگی انجام پذیرفته و تلاش شده است تا از رهگذر خوانش لایههای معنایی و نشانهشناختی، جایگاه تجربۀ زیسته و معناهای جمعی در ساختار فضایی تبیین شود. یافتهها برآن استکه ادراکاجتماعی نهتنها در تجربۀ حسی-فضایی افراد از مکان، بلکه در بازتولید معانی نهفته درآن فضاها نیز نقش محوری دارد. «حسمکان»، در بستر تعاملات اجتماعی، حافظۀ جمعی و نمادهای فرهنگی تقویت میشود و در قالب «روحمکان»، بازتاب مییابد؛ روحی که با لایههای معنایی پنهان در ساختار فضایی گرهخورده است. درنتیجه، پژوهش موردتبیین آشکار ساخت که درک اجتماعی از مکان، از رهگذر لایههای معنایی و ادراکی، میتواند بازنماییهای غنیتری از روحمکان و حسمکان در فضاهای فرهنگی فراهم آورد. این ادراک، برساختهای است از حضور فعالانۀ کاربران، خاطرههای مشترک و معناهای نمادینی که در ساختار کالبدی و نظمفضایی جای میگیرند. ازاینرو، طراحی فضاهای فرهنگی هویتمند در عصر معاصر نیازمند توجهبه زبان مشترک کاربران و ارزشهای بومی و اجتماعی در قالبی معناشناختی است.
