فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اخلاق غایت‌مداری، رویکردی است‌که ارزش‌گذاری افعال اخلاقی را براساس هدف و غایت‌نهایی انسان سامان می‌دهد. این نگاه، به‌ویژه در اندیشۀ متفکران اسلامی معاصر، جایگاه ویژه‌ای دارد؛ زیرا در بستر جهان‌بینی توحیدی و برمبنای نظام فلسفی و الهیاتی خاصی تبیین می‌شود. دراین‌راستا، استاد مصباح‌یزدی، باتکیه‌بر مبانی معرفت‌شناختی، هستی‌شناختی و انسان‌شناختی برگرفته از فلسفۀ اسلامی، نظریه‌ای منسجم و مبتنی‌بر غایت‌مداری در اخلاق ارائه کرده است‌که نه‌تنها بُعد نظری دارد، بلکه از منظر فرهنگی و اجتماعی نیز قابل‌تأمل است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به‌بررسی و تبیین مبانی فلسفی غایت‌مداری اخلاقی در اندیشۀ استاد مصباح‌یزدی پرداخته و نشان می‌دهد که از منظر وی، توحید به‌عنوان بنیادی‌ترین اصل در نظام هستی، جایگاه محوری در فهم ارزش‌های اخلاقی دارد. وی غایت‌نهایی انسان را «قرب الهی»، می‌داند و معتقد است‌که تمامی بایدها و نبایدهای اخلاقی باید در پرتو این غایت معنا شوند. از نگاه ایشان، کمال حقیقی انسان، امری واقعی و عینی است‌که ازطریق افعال اختیاری و با رعایت الزامات اخلاقی به‌دست می‌آید و این الزامات برخاسته از روابط علّی میان افعال و نتایج آن‌ها در سیر کمالی انسان هستند. بدین‌ترتیب، مفاهیم اخلاقی صرفاً ابزارهایی برای هدایت انسان به‌سوی آن غایت حقیقی‌اند. براساس این مبانی، اخلاق نه امری قراردادی یا صرفاً روان‌شناختی، بلکه امری هستی‌شناختی و واقع‌گرایانه است‌که با حقیقت وجود انسان و مسیر تکامل او گره خورده است. این نگرش، پیامدهای قابل‌توجهی در حوزه فرهنگ و اجتماع دارد؛ ازجمله تقویت بنیادهای اخلاقی در رفتارهای جمعی، ارتقاء مسئولیت‌پذیری فردی، و معنا یافتن اخلاق در بستر حیات دینی. درنتیجه، استاد مصباح باتأکیدبر تعیین صحیح غایت، یعنی «قرب الهی»، چارچوبی عقلانی، منسجم و متناسب با جهان‌بینی اسلامی برای اخلاق ارائه می‌کند که می‌تواند پاسخ‌گوی نیازهای فردی و اجتماعی انسان معاصر باشد.