بررسی جامعهشناختی تأثیر شاخصهای مصرفگرایی اخلاقی بر کیفیت روابط اجتماعی شهروندان اردبیل
نویسندگان
1 گروه جامعهشناسی، واحد خلخال، دانشگاه آزاداسلامی، خلخال، ایران.
2 گروه جامعهشناسی، واحد خلخال، دانشگاه آزاداسلامی، خلخال، ایران.
3 گروه جامعهشناسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاداسلامی، زنجان، ایران.
doi
https://doi.org/10.82338/aukh.2025.1208104چکیده
انسانها همواره برای تداوم زندگی ناگزیر از مصرف کالا و خدماتاند. این امر میتواند در قالب مصرفگرایی اخلاقی تحقق یابد؛ بهگونهای که تولید، فراوری و عرضۀ کالاها و خدمات با کمترین آسیب به نیروی انسانی، حیوانات و محیطزیست همراه باشد. پژوهش حاضر باهدف شناسایی و بررسی جامعهشناختی شاخصهای مصرف اخلاقی در میان شهروندان شهر اردبیل انجام گرفته است. و با بهرهگیری از نظریههای «مصرف نمایشی»؛ وبلن و «مصرف توده»؛ آدرنو و هورکهایمر، دادهها ازطریق روش گراندد تئوری و تکنیک مصاحبۀ نیمهساختاریافته گردآوری شدند. جامعۀ آماری شامل شهروندان اردبیل و نمونهکاوی مردان و زنان سه دهک اجتماعی (طبقهبندیشده توسط دولت جمهوریاسلامی ایران)، بود که با روش نمونهگیری نظری انتخاب شدند. پساز انجام 90مصاحبه و رسیدن به اشباعنظری، فرایند نمونهگیری متوقف شد. یافتهها نشاندادکه مصرفگرایی اخلاقی در قالب 2مقولۀ اصلی «مصرف مسئولانه» و «مصرف غیرمسئولانه»، تبیین میشود. همچنین، 4دسته عامل شامل عوامل فردی (مصرف مسئولانه و غیرمسئولانه)، اجتماعی و فرهنگی (آموزش، تحصیلات و ساختارها)، روانی و انگیزشی (تقلید، نیاز و لذت خرید) و اقتصادی (مدیریت سرمایه)، بهعنوان مهمترین مؤلفههای مؤثر بر الگوهای مصرفگرایی اخلاقی شناسایی شدند.
