عوامل مؤثر بر مدیریت تابآوری فرهنگی حوادث و بلایای طبیعی در شهرهای ایران
نویسندگان
1 گروه مدیریت و برنامهریزی امور فرهنگی، واحد علوموتحقیقات تهران، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
2 گروه مدیریت آموزش عالی، واحد علوموتحقیقات تهران، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
3 گروه مدیریت و برنامهریزی امور فرهنگی، واحد علوموتحقیقات تهران، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
4 گروه مدیریت رسانه، واحد علوموتحقیقات تهران، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
doi
چکیده
افزایش فراوانی و شدت حوادث و بلایای طبیعی در شهرهای ایران، در کنار پیچیدگیهای ناشی از رشد شتابان شهرنشینی و تنوع شرایط جغرافیایی، ضرورت توجه به ابعاد فرهنگی در مدیریت بحرانهای شهری را برجسته ساخته است. تابآوری بهعنوان مفهومی چندبُعدی، بیانگر توان جوامع شهری در سازگاری، بازیابی و حفظ تداوم کارکردهای اجتماعی در شرایط بحرانی است. با این حال، رویکردهای کالبدی و مدیریتی موجب شده ظرفیتهای فرهنگی بهعنوان یکی از مؤلفههای بنیادین تابآوری کمتر موردتوجه قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی عوامل مؤثر بر مدیریت تابآوری فرهنگی حوادث و بلایای طبیعی در شهرهای ایران انجام شده و از نظر ماهیت کیفی و از حیث هدف توصیفی–کاربردی است. دادهها با اتکاء به تحلیل نظاممند منابع نظری و مطالعات پیشین گردآوری و بهصورت مفهومی موردبررسی قرار گرفتهاند. یافتهها نشان میدهد تابآوری فرهنگی شهری متأثر از دو دستۀ اصلی عوامل است؛ نخست عوامل محیطی که شامل فرهنگ محیطی، کیفیت روابط اجتماعی حمایتگرایانه و سطح مشارکت شهروندان در فعالیتها و فرایندهای زیستی سکونتگاههای شهری میشود، و دوم عوامل انسانی که دربرگیرندۀ دستاوردهای عملکردی، تجربههای جانشین، ترغیب اجتماعی و وضعیتهای فیزیولوژیک افراد در مواجهه با شرایط بحرانی است. درنتیجه، تقویت و بومیسازی شاخصهای فرهنگی متناسب با زمینههای اجتماعی و فضایی شهرهای ایران میتواند بهعنوان راهبردی پیشنگرانه و مهارتمحور، ضمن تکمیل سیاستهای فنی و مدیریتی، نقش مؤثری در ارتقای مدیریت تابآوری فرهنگی و کاهش پیامدهای مالی و غیرمالی بلایای طبیعی ایفاء کند.
