واکاوی اجتماعی ظرفیتهای همافزایی و زنجیرهای نامرئی حمایت خانوادگی: مطالعهای کیفی
نویسندگان
1 گروه جامعهشناسی، واحد تهرانشمال، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
2 گروه جامعهشناسی، واحد تهرانشمال، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
3 گروه جامعهشناسی، واحد تهرانشمال، دانشگاه آزاداسلامی، تهران، ایران
doi
چکیده
حمایت خانوادگی یکی از مؤلفههای بنیادین در تأمین نیازهای عاطفی، روانی و اجتماعی اعضای خانواده است و نقش مؤثری در ارتقای انسجام، اعتماد متقابل و پویایی روابط درونخانوادگی ایفاء میکند. بااینحال، تحولات اجتماعی، اقتصادی و فناورانه دهههای اخیر، الگوهای سنتی حمایت خانوادگی را دستخوش تغییر کرده و زمینهساز بروز تنشها و چالشهای نُوینی در این حوزه شده است. روشتحقیق کیفی و با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای قراردادی، به واکاوی اجتماعی ظرفیتهای همافزایی و موانع پنهان در شکلگیری حمایت خانوادگی از منظر متولدین دهههای ۶۰ و ۷۰ میپردازد. جامعه شامل شهروندان متأهل شهر تهران استکه ۱۷ نفر از آنان بهروش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری و موردتحلیل قرار گرفت. یافتهها نشان داد عوامل تسهیلگر حمایت خانوادگی در قالب مضمون «ظرفیتهای همافزایی تعامل»، متجلی میشوند که شامل ارتباط مؤثر و صمیمی، شفافسازی نیازها، مدیریت کارآمد حمایت و شرایط محیطی مساعد است. در مقابل، عوامل بازدارنده ذیلِ مضمون «زنجیرهای نامرئی استقلال»، قرار میگیرند که ترس ادراکشده از دخالت، حساسیت نسبتبه استقلال فردی و تفاوتهای نسلی از مهمترین مؤلفههای آن بهشمار میآیند. نتایج ضمن تبیین ابعاد پنهان و پیچیده حمایت خانوادگی در بستر اجتماعی معاصر، میتواند برای روانشناسان، مشاوران خانواده و سیاستگذاران حوزۀ خانواده راهگشا بوده و الهامبخش خانوادههایی باشد که درپی ارتقای سطح رفاه و کیفیت روابط درونخانوادگی خود هستند.
