فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

انصاف نه‌تنها در مقام نهادی حقوقی، بلکه به‌عنوان مفهومی اجتماعی و فرهنگی، نقشی اساسی در ایجاد تعادل موازانۀ حقوقی قراردادهای سرمایه‌گذاری ایفاء می‌کند. در بستر جامعۀ ایران، که ارزش‌ها و هنجارهای فرهنگی بر روابط حقوقی تأثیر عمیق می‌گذارند، انصاف فراتر از قواعد سخت‌گیرانه عمل کرده و به تقویت اعتماد متقابل، پایداری همکاری‌ها و کاهش منازعات یاری می‌رساند. پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی جایگاه و کارکرد انصاف را در نظام حقوقی ایران بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که این اصل تکمیلی، از رهگذر تعدیل شروط ناعادلانه، جبران خسارت متناسب و حمایت از طرف ضعیف‌تر، موازنه‌ای اجتماعی-اقتصادی در قراردادها برقرار می‌سازد. نمونه‌های بارز آن در قراردادهای نفتی و پروژه‌های زیرساختی دیده می‌شود؛ جایی‌که انصاف با تعدیل تعهدات مالی دربرابر تحریم‌ها یا تقسیم منصفانۀ هزینه‌های ناشی‌از تغییر قوانین، مانع فروپاشی توافقات می‌گردد. در عرصۀ بین‌المللی نیز، باتکیه‌بر ارزش‌های فرهنگی مشترک، استمرار همکاری‌های بلندمدت تضمین می‌شود. باوجود این، موانعی همچون ابهام حقوقی، محدودیت‌های قانونی و تفاوت‌های فرهنگی، اجرای کامل انصاف را با دشواری روبه‌رو می‌سازد. راهکارهایی مانند تقویت رویۀ قضایی، آموزش تخصصی قضات و گسترش میانجی‌گری مبتنی‌بر سرمایۀ اجتماعی و فرهنگ بومی می‌تواند این موانع را کاهش دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که انصاف، هرچند نسبی و انعطاف‌پذیر است، در بستر اجتماعی-فرهنگی به عدالت ترمیمی نزدیک شده، اختلافات را کاهش می‌دهد و اعتماد عمومی به نظام حقوقی و اقتصادی را تقویت می‌کند.