نقش رویکردهای اجتماعی-فرهنگی ایران و انگلستان در شکل‌گیری مفهوم جرم امنیتی و حقوق دفاعی متهمان و محکومان این جرایم

نویسندگان

1 گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاداسلامی، بیرجند، ایران

2 گروه فقه و حقوق، مجتمع آموزش عالی شهید محلاتی، قم، ایران

3 گروه حقوق کیفری و جرم‌شناسی، واحد بیرجند، دانشگاه آزاداسلامی، بیرجند، ایران

doi
چکیده

پژوهش با هدف، مقایسۀ تطبیقی تعریف، مصادیق جرم امنیتی و حقوق دفاعی متهمان و محکومان در دو نظام حقوقی ایران (با تکیه بر فقه اسلامی و قوانین موضوعه) و انگلستان (با پایۀ حقوق عرفی و قوانین مدرن تروریسم و امنیت ملی)، با تأکید بر تأثیر تحولات اجتماعی-فرهنگی (دیجیتال‌سازی، رسانه‌های اجتماعی، جنبش‌های حقوق بشری و تنوع فرهنگی)، بر تکامل این حقوق و جرایم است. روش‌تحقیق کتابخانه‌ای-اسنادی و تحلیلی-تطبیقی بوده و با فیش‌برداری سیستماتیک از منابع معتبر حقوقی داخلی و خارجی، نظریه‌های مرتبط و پیشینه‌های تحقیق، داده‌ها تحلیل و مقایسه شده‌اند. نتایج نشان داد که جرم امنیتی در ایران جامعه‌محور و پیشگیری‌محور تعریف شده و مصادیق آن گسترده‌تر اما حقوق دفاعی متهمان در مرحلۀ تحقیقات اولیه محدودتر است، درحالی‌که در انگلستان رویکرد فردمحور و مبتنی‌بر تناسب حاکم است و حقوق دفاعی (دسترسی فوری به وکیل، تطبیقات نورودایورسیتی، برنامه‌های بازپروری)، پیشرفته‌تر عمل می‌کند. تحولات اجتماعی-فرهنگی در هر دو نظام حقوق دفاعی را پویا کرده، اما سرعت انطباق در انگلستان بیشتر بوده است. درنتیجه با وجود واگرایی‌های ساختاری، پتانسیل بالایی برای همگرایی وجود دارد و پیشنهاد می‌شود ایران با بومی‌سازی تجربیات انگلستان (مانند نظارت قضایی فوری و اقدامات تطبیقی ویژه) و انگلستان با بهره‌گیری از مدل پیشگیری مشارکتی ایران، به سمت چارچوب همگرای فرهنگی-حقوقی حرکت کنند تا تعادل پایدارتری میان امنیت ملی و عدالت فردی محقق شود. این رویکرد نه‌تنها امنیت را تقویت می‌کند بلکه مشروعیت نظام‌های قضایی را در برابر تغییرات معاصر افزایش می‌دهد.