بازشناسی ارزش فضاهای شهری کلانشهر تبریز بهمنظور بهرهگیری از سرمایۀ اجتماعی ساکنان محلات
نویسندگان
1 گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
2 گروه شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاداسلامی، تبریز، ایران
3 گروه شهرسازی، واحد ایلخیچی، دانشگاه آزاداسلامی، ایلخچی، ایران
doi
چکیده
فضاهای شهری کوچک، باتوجهبه قابلیت دسترسی و تناسب با نیازهای انسانی، بهمثابۀ محیطهای حیاتی برای آرامش و تعاملات اجتماعی عمل کرده و بهرغم ابعاد محدود و نقش کاتالیزوری در تسهیل روابط روزمره، از جایگاهی راهبردی در تحقق اهداف کیفیت زندگی شهری برخوردارند. اگرچه پیوند میان فضاهای عمومی و سرمایۀ اجتماعی در ادبیات شهری موردتأکید قرار گرفته، اما شناخت سازوکارهای این رابطه در مقیاس خرد و در قالب فضاهای کوچک شهری، کمتر موردتوجه قرار گرفته است. این پژوهش با هدف واکاوی و تبیین ارزش و مکانیزمهای اثرگذاری فضاهای کوچک شهری در ارتقای سرمایۀ اجتماعی ساکنان محلات شهر تبریز انجام گرفته و روشتحقیق، با رویکرد ترکیبی (کیفی-کمی)، است. در مرحلۀ کیفی، با بهکارگیری روش تحلیل مضمون و واکاوی ۱۸۲ مصاحبۀ نیمهساختاریافته، ۵ ارزش اصلی فضاهای کوچک شهری شناسایی شد. در مرحلۀ کمی، دادههای پرسشنامهای ۳۸۴ نفر از ساکنان، با استفاده از آزمونهای فریدمن، رگرسیون و همبستگی پیرسون موردتحلیل قرار گرفت. مبنای تدوین سؤالات کمی، معیارهای شناسایی شده از مطالعات نظری و مصاحبههای کیفی شهروندان بوده است. یافتهها نشان میدهد تأمین نیازهای متنوع ساکنان و ایجاد و تقویت اعتماد، بیشترین اولویت را در بازشناسی ارزش این فضاها دارند. تحلیل تطبیقی نیز تفاوت معنادار الگوهای اثرگذاری در 5 گونۀ فضایی را آشکار کرد؛ بهگونهای که هریک نقشی تکمیلی در شبکۀ اکولوژیک اجتماعی-فضایی محله ایفاء میکنند. تحقیق با تأکید بر گذار به طراحی تعاملمحور و رویکرد زمینهای، مدلی سلسلهمراتبی از شکلگیری سرمایۀ اجتماعی ارائه داده و چارچوبی عملیاتی برای ارتقای پایداری اجتماعی در شهرهای درحال گذار پیشنهاد میکند.
