تحلیل مؤلفههای جامعهشناسی دین با تأکید بر ابعاد مداخلهگر تحولات جدید فرهنگی-اجتماعی (نمونه مورد: انقلاب اسلامی ایران)
نویسندگان
1 گروه جامعهشناسی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاداسلامی، بوشهر، ایران
2 گروه معارفاسلامی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاداسلامی، بوشهر، ایران
3 گروه معارفاسلامی، واحد بوشهر، دانشگاه آزاداسلامی، بوشهر، ایران
doi
چکیده
این پژوهش با هدف تبیین مؤلفههای مداخلهگر در تحولات فرهنگی-اجتماعی معاصر ایران پساز انقلاب اسلامی، با بهرهگیری از روش فراترکیب و مطالعات اسنادی انجام شده است. پرسش بنیادین تحقیق بر شناسایی و تحلیل این ابعاد از منظر جامعهشناسی دین تمرکز دارد. یافتهها نشان میدهد که سیاستهای حاکمیتی از طریق تقنین شریعتمدار، نظام آموزش رسمی و نظارتهای فرهنگی، سعی در هدایت جامعه بهسوی دینداری رسمی داشتهاند. با این حال، اصرار بر دوقطبیسازی «سنت-مدرنیته»، چالشهایی را در این مسیر پدید آورده است. اگرچه نهادهای مذهبی در تقویت رفتارهای جمعی مؤثر بودهاند، اما نفوذ آنها در لایههای شهری با چالش مواجه شده است. تغییرات نسلی منجربه چرخش گرایش جوانان بهسوی دینداری معنوی، عقلانی و فردی شده و رسانههای نُوین، ضمن تنوعبخشی به تفاسیر دینی، زمینهساز تکثرگرایی و گاه ابهام اطلاعاتی شدهاند. از منظر اقتصادی، درحالیکه فقر در مناطق محروم تمایلات مذهبی را شدت بخشیده، در مناطق برخوردار، مصرفگرایی بر زیست دینی سایه انداخته است. درنهایت، یافتهها حاکی از آن است که مؤلفههای ساختاری و فرهنگی در تلاقی با پدیدههایی چون شهرنشینی و جهانیشدن، ماهیتی پویا به تحولات اجتماعی بخشیدهاند که نیازمند بازاندیشی در نسبت میان دین و مدرنیته است. مطالعه بر ضرورت بازنگری در سیاستگذاریهای فرهنگی، آموزش نُوین و انطباق با اقتضائات نسلی و فضای مجازی برای حفظ پویایی جامعه در برابر امواج عرفیسازی تاکید میکند.
