مفهومشناسی «استعداد»به مثابه یکی از عوامل رشد در قرآن از منظر علامه طباطبایی و صدرالمتألهین
نویسندگان
1 دانشیار دانشگاه شهید بهشتی
2 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه مازندران
3 کارشناس ارشد روانشناسی بالینی
doi
چکیده
نکته مهم و اساسی در مورد انسان و حرکتش در مسیر تربیت و رشد این است که آنچه در رابطه با او مدّنظر قرار میگیرد، باید با توجه به حقیقت وجودی و با لحاظ تمام ابعاد وجودیاش باشد تا مسیر صحیحی برای رسیدن به غایت حقیقی وی ترسیم گردد. یکی از ابعاد وجودی انسان استعداد اوست. از این رو در این تحقیق به دنبال تبیین کامل و دقیق از مفهوم «استعداد» به عنوان یکی از مفاهیم اساسی تعلیم و تربیت هستیم. این تبیین بر اساس آیات قرآن کریم، تفسیر المیزان، تفسیر صدرا و اتکا به مبانی و اصول حکمت متعالیه به ویژه اصالت وجود، حرکت جوهری و وحدت تشکیکی است. روش این پژوهش تحلیل مفهومی و تحلیل محتوای کیفی است. بنا بر یافتههای پژوهش، استعدادهای آدمی اموری مجزا از یکدیگر نیستند و تفکیک ذاتی و ماهوی ندارند، بلکه آنها در واقع یک حقیقت تدریجی هستند که با پیدایش هر مرتبه از این حقیقت، زمینه برای ظهور برخی مراتب دیگر فراهم میشود و زمینه ظهور برخی دیگر از میان میرود. به این ترتیب، استعداد از یک جهت علت رشد و از جهتی دیگر معلول رشد محسوب میگردد. یک مرتبه از هر استعداد، ذاتی و مراتب بعدی آن اکتسابی و افاضهای است. استعدادها بنا بر نیاز و حال انسانها به آنها داده میشود و در نهایت کمال استعدادهای خیر است که کمال رشد انسان محسوب میگردد.
