فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

فهم جدید از دین در حوزه علمیه ‌قم منجر به ظهورکنشگرانی با رویکردهای فکری و عملی متفاوتی از حوزه سنتی شد. این روند از دهه 1320 ابعاد جدیدی پیداکرد و در اواخر دهه 1330 و 1340 و بعد از آن به شکل و ماهیت تقابلی با حکومت پهلوی در قالب مبارزه طیف جوان و نوگرای حوزه به رهبری امام خمینی، به خود گرفت. این مقاله درپی برقراری پیوند میان زمینه و زمانه اجتماعی و سیاسی با مفاهیم و اندیشه‌هاست و درصدد پاسخ به این پرسش اساسی است: زمینه‌ها و عوامل ‌سیاسی‌ و اجتماعی، چه تأثیری‌ بر شکل‌گیری گفتمان ‌مبارزه در آراء آیت‌الله‌ هاشمی‌رفسنجانی داشته‌اند؟ فرضیه مقاله نیز این است: پیدایش هر پدیده اجتماعی متأثر از سلسله زمینه‌ها، عوامل و رخدادهای اجتماعی و سیاسی است که باعث شکل‌گیری آن پدیده می‌گردند و گفتمان مبارزه در آراء هاشمی نیز برآیند سلسله‌ای از این زمینه‌ها، عوامل و رخدادها بوده که در این مقاله به تبیین آنها پرداخته خواهد شد. یافته‌ها حاکی از آن است که هاشمی در فضای معرفتی خاص آن زمان به دنبال تغییر روابط نامتعادل قدرت بوده و این را در قالب گفتمان مبارزه در دو مقطع 1338 تا 1344 و 1344 تا 1357 به‌واسطه متون نوشتاری یا گفتاری در قالب «مبارزه سیاسی»، «مبارزه فرهنگی» و «مبارزه» پیگیری کرده است.