فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تحولات سریع فناوری اطلاعات، گسترش فضای مجازی و ظهور جرائم سایبری، نظام‌های حقوقی را با چالش‌های نوین در تضمین حقوق متهم، به‌ویژه در مرحله «تفهیم اتهام»، مواجه ساخته است. مقایسه نظام‌های حقوقی ایران و فرانسه می‌تواند ابعاد نظری و عملی مهمی در تضمین حقوق دفاعی متهم آشکار کند. هدف پژوهش حاضر بررسی تطبیقی نهاد تفهیم اتهام در جرائم سایبری در ایران و فرانسه با تأکید بر انطباق آن با اصول دادرسی عادلانه و حقوق دفاعی متهم است. هرچند هر دو نظام اصل آگاهی متهم از اتهام را به رسمیت شناخته‌اند، نظام فرانسه با بهره‌گیری از ساختار منسجم آیین دادرسی و ابزارهای الکترونیکی پیشرفته، ضمانت اجرای مؤثرتری ارائه می‌دهد. یافته‌های پژوهش با استفاده از نظریه «دادرسی منصفانه» و «حق دفاع مؤثر» در اسناد بین‌المللی حقوق بشر و روش توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد تطبیقی و منابع کتابخانه‌ای، قوانین و رویه‌های قضایی نشان داد که در ایران، هرچند قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ بر تفهیم صریح اتهام تأکید دارد، ضعف زیرساخت‌های الکترونیکی، نبود دستورالعمل‌های ویژه برای جرائم سایبری، ناهماهنگی میان پلیس فتا و دادسرا و محدودیت دسترسی متهم به وکیل، حقوق دفاعی را تضعیف می‌کند. در فرانسه، سامانه‌های دیجیتال قضایی، استانداردهای دقیق ابلاغ الکترونیکی، حضور وکیل از نخستین لحظات بازجویی و دسترسی متهم به پرونده دیجیتال، اجرای مؤثر اصل آگاهی از اتهام را تضمین کرده است. نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که تقویت تضمین‌های قانونی و فنی، آموزش تخصصی مقامات قضایی و بهره‌گیری از تجربیات فرانسه می‌تواند نقش مؤثری در تحقق تفهیم اتهام عادلانه در جرائم سایبری در ایران ایفا کند.