فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رشد بی‌سابقه فناوری‌های دیجیتال در دهه‌های اخیر، تمامی ابعاد زندگی بشری را دستخوش تغییر کرده است؛ از تعاملات اجتماعی و اقتصادی گرفته تا سیاست‌گذاری‌های حکومتی و حتی ابعاد معنوی و دینی. در کنار این تحولات، جرایم نوینی ظهور یافته‌اند که تحت عنوان «جرایم سایبری» شناخته می‌شوند و شامل طیف گسترده‌ای از تخلفات همچون کلاهبرداری مالی، هک، سرقت هویت، نشر اکاذیب دیجیتال، پورنوگرافی آنلاین و حتی تروریسم سایبری هستند. جرایم سایبری به دلیل ماهیت خاص خود، بیش از بسیاری از جرایم سنتی نیازمند نگاهی ترمیمی هستند. در این میان، نظریه عدالت ترمیمی می‌تواند به‌مثابه حلقه اتصال میان الزامات نوین مقابله با جرایم سایبری و آموزه‌های اصیل شریعت ایفای نقش کند. این نظریه، با تأکید بر بازگرداندن تعادل اجتماعی، می‌تواند به قوانین کشورهای اسلامی انسجامی مضاعف بخشد؛ به نحوی که هم دغدغه‌های جهانی در زمینه امنیت سایبری تأمین شود و هم ارزش‌های اسلامی همچون حفظ کرامت انسانی، جبران خسارت مظلوم و اصلاح بزهکار محقق گردد. این پژوهش با هدف بررسی کاربست آموزه‌های امام علی(ع) در توسعه عدالت ترمیمی و پیشگیری از جرایم سایبری انجام شده است. با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی و تحلیل محتوای نهج‌البلاغه و منابع حقوق کیفری و جرم‌شناسی، مؤلفه‌هایی همچون جبران خسارت بزه‌دیدگان، مسئولیت‌پذیری بزهکار، اصلاح ذات‌البین، عفو و بازسازی اعتماد اجتماعی شناسایی گردید که همگی با اصول عدالت ترمیمی هم‌راستا هستند. این مؤلفه‌ها می‌توانند مبنای طراحی الگویی بومی و اسلامی در سیاست جنایی ایران باشند و به‌ویژه در حوزه جرایم سایبری، از طریق ابزارهایی چون میانجی‌گری آنلاین، توافق‌های دیجیتال جبران خسارت و صندوق‌های ترمیمی، قابلیت اجرا دارند. در عین حال، موانعی نظیر ناشناس‌بودن مرتکبان، خلأهای قانونی، مقاومت‌های فرهنگی و ضعف زیرساخت‌های فنی از مهم‌ترین چالش‌های عملیاتی‌سازی این الگو به شمار می‌آیند.