بررسی تطبیقی جایگاه زن در امثال و حکم فارسی و کردی (با تاکید بر کارکرد خانوادگی و اجتماعی زن)

نویسندگان

1 دانشيار دانشگاه تبریز

2 استاد دانشگاه تبريز

doi
https://doi.org/10.82183/dif.2025.1202119
چکیده

با توجه به قرابت‌های فرهنگی، تاریخی و جغرافیایی در دو جامعه زبانی فارسی و کردی، و اهمیت جایگاه زن و خانواده در جامعه ایرانی و کردی، این مطالعه به بررسی تطبیقی امثال‌وحکم مرتبط با زن و خانواده در زبان کُردی و فارسی اختصاص یافت. بدین منظور، به منابع اصلی که دربردارنده امثال‌وحکم فارسی و کُردی بودند، مراجعه شد و مثل‌های موجود در موضوع زن و نیز ارتباط زن با مرد و دیگر اعضای خانواده و همچنین جایگاه و کارکرد خانوادگی و اجتماعی زن، استخراج گردید. نگارندگان، این مثل‌ها را از حیث مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده ساختار و فرم ادبی نظیر موسیقی، صور خیال، جنبه‌های زبانی و نحوی، و نیز از حیث درون‌مایه و محتوا بررسی کردند و جنبه‌های اشتراک و افتراق آن‌ها را باز نمودند. از رهگذر جست‌وجوی مثل‌های مرتبط با زن و خانواده، به‌طورکلی 39 زوج ضرب‌المثل مطابق هم در این دو زبان به دست آمد و در سه دسته همسان، مشابه و متفاوت طبقه‌بندی شده و در بوته بحث و بررسی قرار گرفت. درنتیجه، از میان 39 زوج ضرب‌المثل بررسی‌شده، 7 زوج (%9/17) کاملاً همسان، 18 زوج (%1/46) مشابه و 15 زوج (4%/38) متفاوت بودند. مثل‌های همسان از جهت فرم و ساختار تفاوتی ندارند و به‌تبع آن مفهوم واحدی از آن‌ها مستفاد می‌شود، بنابراین احتمال اینکه یکی از مثل‌ها در این دو زبان نتیجه ترجمه تحت‌اللفظی و گرته‌برداری از زبان دیگر باشد، به‌مراتب بیشتر از مثل‌های مشابه و متفاوت است. به‌طور کلی، مثل‌های فارسی صبغه ادبی بیشتری دارند و صور خیال نسبتاً پیچیده و درهم‌تنیده در آن‌ها مصادیق قابل‌توجهی دارد. در مقابل، مثل‌های کردی صمیمی و روان و دلنشین‌اند و در آن‌ها تصویرها ساده و ملایم و غالباً از سنخ تصویرهای رایج در ادبیات عامیانه است.