تحليل كيفي مؤلفههاي اثرگذار بر معماري معاصر ايران؛ با تأكيد بر دوران گذار از مدرنيسم به پستمدرنيسم
نویسندگان
1 گروه معماری، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران.
2 گروه معماری، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.
3 گروه معماری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
4 گروه فلسفه، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
https://doi.org/10.71930/DPAU.2025.1187574چکیده
تعامل مداوم میان سنت و مدرنیته همچنان جامعه ایرانی را شکل میدهد؛ پدیدهای که با دگرگونیهای سریع اجتماعی و فرهنگی در عصر معاصر کشور، پیچیدهتر شده است. در این بستر، معماری ایران دستخوش تغییرات چشمگیری شده که به ویژه در گذار از الگوهای سنتی به رویکردهای مدرن و پستمدرن نمایان است. تأثیر همزمان ارزشهای سنتی، آرمانهای مدرنیستی و انتقادات پستمدرنیستی، به منظرهای ناهمگون و اغلب مبهم در معماری منجر شده که بحران هویت جاری را نه تنها در فرمهای معماری بلکه در سطح جامعه بازتاب میدهد. این پژوهش با اتخاذ رویکردی کیفی به بررسی عوامل تاریخی و اجتماعی-فرهنگی مؤثر بر تکامل معماری معاصر ایران میپردازد. با استفاده از تحلیل تاریخی، دورههای گذار کلیدی شناسایی و گفتمان میان تداوم و تغییر بررسی شده است. دادهها از طریق مرور منابع کتابخانهای، اسناد آرشیوی و تحلیل آثار معماری از دورههای مختلف گردآوری گردیدهاند. در مرحله تحلیل، کدگذاری تماتیک به عنوان بخش مرکزی روششناسی مورد استفاده قرار گرفت. پس از گردآوری دادههای کیفی، بخشهای کلیدی متن شناسایی و کدگذاری باز برای برچسبگذاری واحدهای معنادار انجام شد و امکان ظهور مضامینی چون هویت، التقاط، اصالت، زمینهگرایی و سازگاری فراهم آمد. سپس، کدگذاری محوری به منظور بررسی روابط و الگوهای میان این مضامین به کار گرفته شد تا فهم عمیقتری از نحوه اثرگذاری عوامل درونی و بیرونی بر گفتمان معماری ایران حاصل شود. یافتهها نشان میدهد که با وجود تلاشها برای بازگشت به ریشهها و اصالت فرهنگی، گرایشهای جهانی و تئوریهای پستمدرن، روند دستیابی و بیان هویت منسجم معماری را پیچیده ساختهاند. تداوم کشمکش میان بهرهگیری از الگوهای وارداتی و تقویت سنتهای بومی، چالشی اساسی تلقی میشود. در نهایت، این پژوهش اهمیت روشهای کیفی و کدگذاری نظاممند را در واکاوی گفتمان هویت نشان میدهد و درک ظریفتری از چگونگی حرکت معماری معاصر ایران میان تداوم، تغییر و چانهزنی معنایی ارائه میکند
