فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زبان در پرندگان، شباهت‌های بنیادین بسیاری با این اندام در پستان‌داران داشته و از سه بخش رأس، بدنه و ریشه برخوردار است. تفاوت‌های چشم‌گیر در ریخت‌شناسی زبان در پرندگان ممکن است ناشی از تفاوت در ساختار آناتومیکی منقار پایین، نوع جیره‌ی غذایی، عادات تغذیه‌ای، سبک زندگی، شرایط محیطی و ... باشند. زبان و به‌ویژه رأس اندام در پرندگان به اشکالی گوناگون دیده می‌‌شوند. در برخی از گونه‌های پرندگان در سطح پشتی زبان شیاری میانی یافت می‌شود. ستیغ پرزی در سطح پشتی اندام از پرزهای مخروط‌مانندی تشکیل شده که در گونه‌های مختلف تفاوت‌های چشم‌گیری از دیدگاه توزیع، شمار، شکل ظاهری، شیوه‌ی جای‌گیری و میزان تکامل نشان می‌دهند. اپیتلیوم سطح پشتی زبان در برخی پرندگان در نواحی ویژه‌ای از اندام بر اساس الگوهای تغذیه‌‌ای، نوع غذا و محیط زیست حیوان تفاوت‌هایی نشان می‌دهد. در پرندگان، جوانه‌های چشایی به‌طور عمده در قاعده‌ی زبان و روی کف یا سقف دهان یافت می‌شوند. غدد بزاقی تفاوت‌های گونه‌ای آشکاری نشان داده و درمجموع در پرندگان دانه‌خوار بسیار بیش‌تر تکامل یافته؛ در پرندگان شکاری، از تکامل ناچیزی برخوردارند و در برخی پرندگان وجود ندارد. غدد بزاقی زبانی در انواع آلوئولی، لوله‌ای‌آلوئولی و لوله‌ای یافت شده و از نوع سروز و سروموکوس‌اند. در بسیاری از پرندگان، غدد بزاقی زبانی بدون هیچ‌ پیوستار آناتومیکی در دو گروه قدامی و خلفی جای گرفته و در برخی، لایه‌ی پارین در مخاط اندام با غدد موکوسی‌ای پر شده که منافذ آن‌ها بر دو سطح پشتی و شکمی زبان باز می‌شوند. شیوه‌ی توزیع و جایگاه آناتومیکی این غدد در بافت پیوندی زبان در گونه‌های مختلف پرندگان تفاوت‌هایی نشان می‌دهد.