ویژگی های طراحی خانهای در گرما، معماری همساز با اقلیم شهر اهواز
نویسندگان
1 استاد دانشکده معماری، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد معماری،دانشکده مهندسی عمران ومعماری، دانشگاه شهیدچمران اهواز ،اهواز،ایران
3 عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز
doi
10.71930/dpau.2025.1184971چکیده
مسکن به عنوان یکی از اولویتهای اساسی بقای بشر، نیازمند تطابق با شرایط جغرافیایی و اقلیمی هر منطقه است تا آسایش و ایمنی ساکنان را فراهم آورد. شهر اهواز، به عنوان یکی از کلانشهرهای ایران با اقلیم گرم و خشک، با چالشهای اقلیمی منحصربهفردی روبروست؛ این شهر بیش از هشت ماه از سال را با گرمای شدید و تابستانهای بسیار طولانی سپری میکند، به طوری که در دو سوم ایام سال، شدت گرما از آستانه تحمل انسانی فراتر میرود. این شرایط بحرانی، که منجر به مصرف بالای انرژی برای سیستمهای سرمایشی و کاهش کیفیت زندگی میشود، لزوم توجه ویژه به طراحی معماری همساز با اقلیم را دوچندان میکند. هدف اصلی این تحقیق، شناسایی، تحلیل و ارائه راهکارهای طراحی مناسب برای خانهای است که بتواند با عامل اصلی اقلیمی منطقه، یعنی گرما، سازگار بوده و شرایط آسایش حرارتی را برای ساکنان فراهم آورد. این پژوهش که از یک پایاننامه کارشناسی ارشد استخراج شده، با روش توصیفی-تحلیلی و به صورت مرور دادهها انجام گرفته است. فرآیند گردآوری اطلاعات شامل مطالعات کتابخانهای گسترده برای تدوین مبانی نظری، بررسی اسناد فنی، مشاهدات میدانی و بهرهگیری از دادههای یک پرسشنامه تخصصی بوده است. برای تحلیل یکپارچه اطلاعات و شناسایی نقاط قوت، ضعف، فرصتها و تهدیدهای مرتبط با طراحی اقلیمی در اهواز، از جدول تحلیل SWOT استفاده شده است. این رویکرد تحلیلی امکان تدوین راهکارهایی عملی و هدفمند در جهت کنترل گرما و بهینهسازی مصرف انرژی را فراهم ساخت و مبنای ارائه الگوی طراحی نهایی قرار گرفت. در نهایت، نتایج پژوهش نشان میدهد که با در نظر گرفتن متغیرهای کلیدی طراحی، میتوان به خانهای پایدار و همساز با اقلیم اهواز دست یافت. این متغیرها عبارتند از: به کارگیری فرم کالبدی فشرده و درونگرا برای کاهش سطح تماس با آفتاب، جهتگیری بهینه بنا (در راستای شرقی-غربی) برای به حداقل رساندن تابش در ساعات اوج گرما، طراحی دقیق پنجرهها و سایبانهای عمیق برای کنترل تابش مستقیم، استفاده از مصالح ساختمانی بومی و سنگین با ظرفیت حرارتی بالا، بهرهگیری از تهویه طبیعی متقاطع و ایجاد خرد اقلیم مطلوب از طریق محوطهسازی هوشمند و استفاده از گیاهان بومی مقاوم به گرما. طراحی بر اساس این اصول یکپارچه، نه تنها به کنترل موثر گرمای ورودی به بنا کمک شایانی میکند، بلکه با کاهش وابستگی به سیستمهای سرمایشی مکانیکی، به صرفهجویی چشمگیر در مصرف انرژی و ارتقای کیفیت زیست محیطی منجر میشود.
