تحلیل گفتمان جریان روشنفکری هنری نسبت به انقلاب اسلامی، با تاکید بر سینما گران (سال های 1342 -1357)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مسائل ایران، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی تهران، ایران.

2 استادیار دانشکده علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران مرکزی.

3 دانشیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

4 دانشیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.

doi
https://doi.org/10.71723/dir.2025.1126117
چکیده

طرح مسئله: گفتمان سینمای روشنفکری به دلیل صورتبندی متفاوت نسبت به کنشگری سیاسی در عرصه عمومی، خلق مفاهیم جدید و نقد رویکردهای سیاسی- اجتماعی پهلوی دوم در تاریخ معاصر ایران از سوی بسیاری از پژوهشگران واجد اهمیت است. هم زمانی برآمدن گفتمان سینمای روشنفکری و جریان انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی(ره) این انگاره را در میان برخی پژوهشگران تقویت کرده است که جریان روشنفکری سینمایی در مسیر پیروزی انقلاب اسلامی اثرگذار بوده است. آنها معتقدند که سینمای روشن فکری در سال های 42-57 را باید محصول زمینه های اجتماعی سیاسی ایرانی دانست که متاثر از گفتمان امام خمینی(ره) است؛ گفتمانی که محصول نهایی آن انقلاب اسلامی در سال 1357 است. بر همین اساس این مسئله مورد توجه قرار گرفت که نحوه و میزان این تاثیرگذاری چقدر بوده است و چه میزان این مسئله متقابل بوده و چه میزان به صورت یک طرفه بوده است. همچنین محتوای اثرگذاری و جامعه مخاطب نیز یکی از مسائل این نوع تاثیرگزاری بوده است. بر همین اساس در این پژوهش این سوال برنامه ریزی گردید که آیا سینمای روشنفکری نقشی در بسیج نیروها، گفتمان سازی و تسریع در پیروزی انقلاب اسلامی داشته است یا خیر. برای پاسخ به این سوال و روند پژوهش از روش روش تحلیل گفتمان «لاکلا و موفه» استفاده شده است. در این پژوهش تلاش می گردد بر اساس روش «لاکلا و موفه» اقدام به بررسی عناصر و دالهای مرکزی آثار سینمای روشنفکری پرداخت و به کنکاش در بار عناصر هم پیوند آن با گفتمان انقلاب اسلامی بپردازیم.