تحلیل تحولات جغرافیای مقاومت در چارچوب تحول مفهومی عمق راهبردی در بیانات رهبران انقلاب اسلامی
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران
2 دانش آموخته دکتری مطالعات اروپای دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 استاد گروه جغرافیای سیاسی، دانشکده علوم جغرافیایی، دانشگاه خوارزمی
doi
https://doi.org/10.71723/dir.2025.1205125چکیده
تحولات جغرافیای مقاومت در چارچوب تحول مفهومی عمق راهبردی در بیانات رهبران انقلاب اسلامی نشان دهنده گذار از نگرشی سرزمینی و دفاعی به رویکردی پویا، چندبعدی و فراملی است که در آن، عمق راهبردی نه گسترش فیزیکی قلمرو، بلکه به ظرفیتهای ژئوپلیتیک مبتنی بر قدرت نرم، شبکههای مقاومت و همبستگی امت اسلامی تعریف میشود. سوال اصلی پژوهش این است که تحولات کنونی جغرافیای مقاومت در چارجوب تحول مفهومی عمق راهبردی در بیانات رهبران چگونه قابل تبیین است؟. در این مطالعه، با روش تحلیلی-تبیینی و با استناد به بیانات رهبران انقلاب، سیر تکامل مفهومی جغرافیای مقاومت از مرزهای ملی به حوزههای فراملی همچون لبنان، فلسطین، عراق، سوریه و یمن بررسی شده و نقش این تحول در بازتعریف مؤلفههای قدرت منطقهای ایران تحلیل میگردد. بر این اساس، «عمق راهبردی» نهتنها بهعنوان ابزاری برای بازدارندگی در برابر تهدیدات، بلکه بهمثابه یک راهبرد فعال در توسعه نفوذ فرهنگی، سیاسی و امنیتی ایران در منطقه تعریف میشود. یافتهها نشان میدهد که جغرافیای مقاومت در گفتمان رهبری انقلاب اسلامی، از یک چارچوب دفاعی صرف فراتر رفته و به یک الگوی بازدارندگی فعال با پشتوانه فرهنگی-ایدئولوژیک تبدیل شده است که در توازنسازی با نظم منطقهای مطلوب غرب نیز نقشآفرینی میکند. بیانات رهبران انقلاب نشان میدهد که عمق راهبردی امروز نهتنها یک مفهوم امنیتی، بلکه پروژهای تمدنی است که بر پایه گفتمان امت واحده و تقابل با نظام سلطه شکل گرفته است. این تحول، الگویی نوین از ژئوپلیتیک مقاومت را ارائه میکند.
