تحول نظام معنایی گفتمان انقلاب اسلامی: مورد مطالعاتی خردهگفتمانهای دفاع مقدس و سازندگی
نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
2 گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
3 گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
4 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران
doi
https://doi.org/10.71723/dir.2025.1211492چکیده
تحولات گفتمانی جمهوری اسلامی ایران از بدو پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون، بهعنوان روندی پویا و متأثر از شرایط داخلی و خارجی قابل تحلیل است. در این میان، خردهگفتمان دفاع مقدس و خردهگفتمان سازندگی دو مقطع کلیدی در بازتعریف نظام معنایی انقلاب اسلامی محسوب میشوند. خردهگفتمان دفاع مقدس که همزمان با جنگ تحمیلی عراق علیه ایران شکل گرفت، با محوریت مفاهیمی چون ایثار، مقاومت و همبستگی ملی، نقش مهمی در تثبیت هویت سیاسی و مشروعیت نظام ایفا کرد. این گفتمان به تقویت روحیه انقلابی، بسیج عمومی و ارتقای انسجام اجتماعی کمک شایانی نمود. پس از پایان جنگ و در دوره بازسازی، خردهگفتمان سازندگی در پاسخ به نیازهای اقتصادی و ضرورت بازسازی کشور شکل گرفت و جایگزین خردهگفتمان دفاع مقدس شد. در این پژوهش، با رویکرد نظری گفتمان لاکلا و موف، تحولاتِ گفتمانی از این خردهگفتمان به خردهگفتمان سازندگی مورد بررسی و واکاوی قرار میگیرد. اصلیترین تحول در این گفتمان، به حاشیه رانده شدنِ اسلام سیاسی ایدئولوژیک و جایگزین شدن آن با دال مصلحت و بر اساسِ آن مرکزیت دال توسعه اقتصادی و تعدیلِ اقتصادی و زنجیره همارزی از دالهای مربوط به آن بود که موجب شد تا نظام ارزشی و معناییِ جدیدی را در گفتمان کلان انقلاب اسلامی به وجود آورده و تحول گفتمانی را در جمهوری اسلامی ایران طی سالهای 1368 تا 1376 رقم بزند.
