برنامههای عمرانی بنیاد خاور نزدیک در ایران دوره محمدرضا پهلوی.
نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی. پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی. پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
4 استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی. پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.22034/irs.2024.468893.1218چکیده
محور سیاست خارجیِ آمریکا در دهة چهل و پنجاه میلادی بر کمک های اقتصادی، نظامی و فنی به ملل جهان سوم بود. کشورهایی که ازنظر ژئوپولتیک و ژئواستراتژیک دارای موقعیت حساس تری در معادلات حال و آینده بودند؛ تا علاوه بر افزایش نفوذ آمریکا، از خطر سقوط این کشورها به ورطة کمونیسم جلوگیری کند. ایدة «تهدید کمونیسم» به برنامة کمک های خارجی دولت و بنیادهای آمریکایی در پیشبرد سیاست خارجی آمریکا انسجام، جهت و اهمیت استراتژیک داد. تلاشهای آموزشی، کمکهای فرهنگی و عمرانی بنیادهای آمریکایی در کشورهای جهان سوم، مکمل کمکهای خارجی و مالی دولت آمریکا بود. شرایط ورود بنیاد خاور نزدیک به ایران، آثار فعالیتهای توسعه ای آن بر عمران روستایی ایران و بررسی اینکه آیا سیاست ها و فعالیت های این بنیاد با سیاست خارجی دولت آمریکا در ایران تنظیم میگردید، مسئله این مطالعه است که با روش تحلیل تحقیق تاریخی و برپایة منابع اسنادی انجام گرفته است. یافتههای این پژوهش نشان میدهد درحالیکه بنیاد خاور نزدیک اصل خود را «پرورش ارادة خیر و خودیاری روستائیان» معرفی میکرد، ترومن رئیس جمهور آمریکا، بنیاد خاور نزدیک را «پتانسیلی برای تقویت استراتژی گستردة مهار» (کمونیسم شوروی) تعریف میکرد و با ارائة حمایتهای مالی، یک رابطه متقابل با آن ایجاد نمود. بنیاد با فشار دولت آمریکا، برای تسریع در برنامه های خاص توسعهای و مورد تأیید وزارت خارجه آمریکا روبهرو شد که منجر به انحراف در اهداف اولیة بنیاد گردید.