برنامه‌های عمرانی بنیاد خاور نزدیک در ایران دوره محمدرضا پهلوی.

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی. پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.

2 دانشجوی دکتری تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.

3 استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی. پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.

4 استادیار گروه تاریخ انقلاب اسلامی. پژوهشکدة امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.22034/irs.2024.468893.1218
چکیده

محور سیاست خارجیِ آمریکا در دهة چهل و پنجاه میلادی بر کمک­ های اقتصادی، نظامی و فنی به ملل جهان سوم بود. کشورهایی که ازنظر ژئوپولتیک و ژئواستراتژیک دارای موقعیت حساس ­تری در معادلات حال و آینده­ بودند؛ تا علاوه بر افزایش نفوذ آمریکا، از خطر سقوط این کشورها به ورطة کمونیسم جلوگیری کند. ایدة «تهدید کمونیسم» به برنامة کمک­ های خارجی دولت و بنیادهای آمریکایی در پیشبرد سیاست خارجی آمریکا انسجام، جهت و اهمیت استراتژیک داد. تلاش­های آموزشی، کمک­های فرهنگی و عمرانی بنیادهای آمریکایی در کشورهای جهان سوم، مکمل کمک­های خارجی و مالی دولت آمریکا بود. شرایط ورود بنیاد خاور نزدیک به ایران، آثار فعالیت­های توسعه ­ای آن بر عمران روستایی ایران و بررسی اینکه آیا سیاست ­ها و فعالیت ­های این بنیاد با سیاست خارجی دولت آمریکا در ایران تنظیم می­گردید، مسئله این مطالعه است که با روش تحلیل تحقیق تاریخی و برپایة منابع اسنادی انجام‌ گرفته است. یافته­های این پژوهش نشان می­دهد درحالی‌که بنیاد خاور نزدیک اصل خود را «پرورش ارادة خیر و خودیاری روستائیان» معرفی می­کرد، ترومن رئیس­ جمهور آمریکا، بنیاد خاور نزدیک را «پتانسیلی برای تقویت استراتژی گستردة مهار» (کمونیسم شوروی) تعریف می­کرد و با ارائة حمایت­های مالی، یک رابطه متقابل با آن ایجاد نمود. بنیاد با فشار دولت آمریکا، برای تسریع در برنامه­ های خاص توسعه­ای و مورد تأیید وزارت خارجه آمریکا روبه‌رو شد که منجر به انحراف در اهداف اولیة بنیاد گردید.