فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

پژوهش حاضر به تحلیل علل فروپاشی ارتش شاهنشاهی ایران در جریان انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ می‌پردازد. پرسش اصلی این پژوهش آن است که چه عواملی موجب فروپاشی ارتش رژیم پهلوی در مواجهه با انقلاب اسلامی شد؟ فرضیه پژوهش علت اصلی فروپاشی ارتش را نه ضعف تسلیحاتی یا ساختاری، بلکه ناتوانی گفتمان رسمی رژیم پهلوی در حفظ مشروعیت و وفاداری در سطح معنایی و هویتی می‌داند. برخلاف تفسیرهای تقلیل‌گرایانه که فروپاشی ارتش را صرفاً نتیجه ضعف ساختاری یا توطئه خارجی می‌دانند، این مقاله با اتکا به نظریه گفتمان» استدلال می‌کند که مهم‌ترین عامل فروپاشی ارتش، ناتوانی گفتمان رسمی رژیم پهلوی در ایجاد مشروعیت و وفاداری پایدار در میان نیروهای مسلح در مواجهه با عناصر گفتمان انقلاب اسلامی بوده است. این پژوهش با روش تحلیل اسنادی و تکیه بر منابع کتابخانه‌ای، الگوی فروپاشی ارتش را در ویژگی و عناصر گفتمان انقلاب اسلامی شامل بازگشت به خویشتن، استقلال و نفی سلطه، بحران مشروعیت و وجود رهبری فراگیر بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که گفتمان انقلاب اسلامی با تکیه بر این مولفه‌ها توانست وفاداری سربازان و افسران میانی را از رژیم پهلوی سلب کرده و به سوی خود جذب نماید. در نتیجه، ارتش شاهنشاهی که بر اساس الگوی مدرنیزاسیون غربی و وفاداری شخصی به شاه سازمان‌یافته و دچار بیگانگی ساختاری شده بود، در برابر موج مردمی و گفتمان دینی- انقلابی که چارچوب معنایی جدیدی از مشروعیت ارائه می‌داد، تاب‌آوری لازم را از دست داد.