شناسایی اختلالات چندسلولی در سندرم تخمدان پلی کیستیک با رویکرد زیست شناسی سامانه‌ای

نویسندگان

1 گروه زیست‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
10.60833/ASCIJ.2026.1222963
چکیده

سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) حدود ۱۴ درصد زنان در سن باروری را مبتلا می‌کند و با هیپرآندروژنیسم و اختلال عملکرد تخمدان همراه است که منجر به توقف رشد فولیکولی می‌شود. این پژوهش با استفاده از رویکرد زیست شناسی سامانه‌ای، مکانیسم‌های مولکولی PCOS را از طریق تحلیل پروفایل‌های ترانسکریپتومی سلول‌های گرانولوزا (GCs)، کومولوس (CCs) و تخمک در مجموعه داده‌های در‌دسترس  بررسی کرد. ژن‌ها با بیان متفاوت (05/0 |FC|>2 , p <) شناسایی‌شدند و شبکه‌های برهمکنش پروتئین-پروتئین (PPI) با STRING ساخته و توسطCytoscape  تحلیل شدند. ژن‌های هاب با الگوریتم‌های توپولوژیک اولویت‌بندی و آنالیزهای غنی‌سازی‌ عملکردی (GO ,KEGG) انجام گرفت. در سلول‌های گرانولوزا اختلال در سیگنالینگ هورمونی و فعال‌شدن غیرمنتظره مسیرهای GABAergic که نشان‌دهنده بازبرنامه‌ریزی نورواندوکرین است، مشاهده‌شد. سلول‌های کومولوس ناپایداری میتوزی (NUF2, CENPA) و اختلال در ماتریکس خارج سلولی (HMMR) را مستند‌ کردند. در تخمک‌ها نقص در ترمیم DNA  (BRCA1, TOP2A) و اختلالات اسپلایسئوزومی کاهش توانایی تکوینی را نشان داد. تعاملات بین‌سلولی، کاهش بیان NOTCH1 ایجاد اختلال در ارتباط فولیکولی را نشان داد. این مطالعه برای اولین بار شبکه‌های سازمان‌یافته GABAergic در GCs، خطاهای میتوزی و برهم خوردن ساختار ماتریکس خارج سلولی در CCs  و افزایش احتمال آنیوپلوئیدی در تخمک را معرفی می‌کند. اهداف درمانی شامل تنظیم پیام‌رسانی GABAergic در GCs، مهار HMMR  برای بازیابی گسترش کومولوس و تثبیت TOP2A برای بهبود کیفیت تخمک است. یافته‌ها PCOS را به‌عنوان اختلالی در توپولوژی فولیکولی بازتعریف می‌کنند و راهکارهای پزشکی دقیق برای بازسازی ریزمحیط فولیکولی فراتر از درمان­های علامتی ارائه می‌دهند.