مدلسازی غیرخطی اثر فساد بر درآمدهای مالیاتی در ایران: رویکرد MTNARDL با آستانه های چندگانه

نویسندگان

1 دانشگاه ازاد اسلامی واحد اهواز

2 گروه علوم انسانی. دانشکده اقتصاد

doi
10.30495/ECOMAG.1404.1206889
چکیده

فساد در نظام مالیاتی ایران یکی از موانع اصلی افزایش درآمدهای دولت است و به کاهش تمایل مؤدیان برای پرداخت مالیات منجر شده است. سوءاستفاده از رانت‌های اطلاعاتی و ارتباطی توسط برخی گروه‌ها، فرار مالیاتی را افزایش داده و بار مالیاتی را بر دوش بخش‌های رسمی اقتصاد مانند تولیدکنندگان تحمیل می‌کند. این وضعیت درآمدهای مالیاتی را کاهش داده و بودجه دولت برای خدمات عمومی و زیرساخت‌ها را محدود می‌سازد. همچنین، گسترش اقتصاد غیررسمی و فرار مالیاتی، اجرای سیاست‌های مالی را با مشکل مواجه کرده است. در نهایت، این چرخه معیوب، فساد را عمیق‌تر کرده و توسعه اقتصادی را تحت تأثیر منفی قرار داده است. این پژوهش با هدف آسیب‌شناسی نظام حکمرانی سازمان امور مالیاتی ایران و ارائه الگوی بهبود، اثر فساد بر درآمدهای مالیاتی را طی دوره 1377-1400 بررسی می‌کند. با استفاده از مدل‌های خودرگرسیونی با وقفه‌های توزیعی غیرخطی (NARDL) و آستانه‌ای چندگانه(MTNARDL)، نتایج نشان می‌دهد که در کوتاه‌مدت، افزایش کنترل فساد درآمدهای مالیاتی را کاهش می‌دهد، اما کاهش کنترل فساد آن را افزایش می‌دهد. در بلندمدت، شوک‌های مثبت و منفی کنترل فساد اثر مثبت بر درآمدهای مالیاتی دارند. همچنین، کنترل فساد در سطوح آستانه‌ای متفاوت (کمتر از 25% و بیش از 75%) اثرات متفاوتی بر عملکرد مالیاتی نشان می‌دهد. متغیرهایی نظیر ارزش افزوده بخش صنعت، تورم، رشد اقتصادی و آزادسازی تجاری نیز بر درآمدهای مالیاتی تأثیر دارند. مطالعه پیشنهاد می‌دهد که اصلاحات سیاستی مانند تقویت شفافیت، بهبود نظام قضایی، و ارائه مشوق‌های مالی برای مأموران مالیاتی می‌تواند فساد را کاهش داده و عملکرد مالیاتی را بهبود بخشد