تبیین مدل مفهومی مدیریت بحران در بازارهای تاریخی با استفاده از روش تحقیق آمیخته (نمونه موردی: بازار تاریخی تبریز)
نویسندگان
1
2 دانشگاه علوم پزشکی مشهد
doi
چکیده
یکی از اصلیترین دغدغههای متخصصین شهری در حوزه مدیریت بحران در رابطه با بافتهای تاریخی است که به علت فرسودگی نسبی کالبدی معمولاً در بحرانهایی نظیر زلزله، سیل و یا آتشسوزی آسیبپذیرتر و شکنندهتر بوده و بدیهی است که لزوم برنامهریزی مناسب بهمنظور مدیریت هدفمند این مجموعههای تاریخی میبایست سرلوحه اصلی مدیران چنین آثار ارزشمندی بوده تا مانع از بروز حوادث جبرانناپذیر و وحشتناک شده تا علاوه بر مهار مخاطرات جانی بسیاری از آثار ارزشمندی که هویت و شناسنامه فرهنگی هر جامعه محسوب میشود تخریب نشود. هدف از تحقیق حاضر، در وهله اول ارائه مدلی مبتنی بر رویکرد مشارکتی در حل مشکلات مربوط به مدیریت بحران در بازارهای تاریخی و سپس، در مرحله بعدی، بررسی ضریب اهمیت مخاطرات موجود در سطح بازار تاریخی تبریز و در نهایت اولویتبندی زیرفضاهای مجموعه بازار تبریز بر اساس نظر خبرگان و با استفاده از روش تحلیلی سلسلهمراتب (دلفی خبرگان) است. پژوهش حاضر از روش آمیخته (ترکیبی) و با تکیه بر هر دو نوع رویکرد کیفی و کمّی برای رسیدن به اهداف مطرحشده بهره برده و به گردآوری و جمعبندی، تحلیل محتوای یافتهها با استفاده از هر دو نوع رویکرد اشارهشده، پرداخته است. در نهایت، 4 مؤلفه برخاسته از خروجی مصاحبههای صورت گرفته با متخصصین حوزه، در بخشِ روش تحقیق کیفی، نشان میدهد مدیریت بحران بازار تاریخی تبریز، بدون مشارکت بازاریان و کسبه غیرقابلحل بوده و در نهایت این امر، خود، به چهار عامل اساسی (رضایتمندی، آگاهی، تعاملات اجتماعی و اعتماد) پیوند میخورد که همگی در قالب «مؤلفه مردم» در کنار دو مؤلفه «ساختار دولت» و همچنین «فضا» قابل رصد است و سهگانه مشارکت در بازار تاریخی تبریز را شکل میدهد. نتایج بخش مطالعات کمّی تحقیق حاکی از آن است که به ترتیب سه مخاطره زلزله با ضریب وزنی (188/0)، تخریب عمدی سازه توسط بازاریان و کسبه با ضریب وزنی (173/0) و در نهایت مخاطرات ناشی از آتشسوزی با ضریب وزنی (142/0) در اولویت اول تا سوم قرار گرفتند.
