جانمایی پهنه‌های مستعد پناهگاه‌های شهری با تأکید بر اصول پدافند غیرعامل - مطالعه موردی: شهر ایلام

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استادیار گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

3 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

doi
10.22131/sepehr.2023.1986893.2941
چکیده

از سیاست‌‌های پدافند غیرعامل در اکثر کشورهای جهان و به‌ویژه ایران، احداث پناهگاه‌‌های شهری در راستای حفاظت و نگهداری از جان شهروندان و به حداقل‌رساندن آسیب‌‌های احتمالی در حوزه انسانی است. آنچه در تناسب با سیاستِ مطرح شده اهمیت دارد، موقعیت و انتخاب محل مناسب پناهگاه‌‌های شهری است. پژوهش حاضر با هدف جانمایی پناهگاه‌‌های شهری با رویکرد پدافند غیرعامل در سطح شهر ایلام انجام شده است. به این منظور 10 شاخص مکان‌یابی پناهگاه‌‌های شهری در قالب چهار معیار کلی (جمعیتی، عملکردی، کالبدی و طبیعی- محیطی)، انتخاب و با بهره‌‌گیری از مدل فرآیند تحلیل شبکه‌ای(ANP) ضریب اهمیت معیارها و زیرمعیارها مشخص و ضرایبِ به‌دست آمده در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS) در لایه‌‌های اطلاعاتی تأثیر داده شد. با همپوشانی آن‌ها، پهنه‌‌های مستعد برای ساخت پناهگاه‌‌های شهری شناسایی شده است. نتایج پژوهش نشان ‌داد از بین معیارهای کلی، دو معیار «جمعیتی» و «عملکردی» به‌ترتیب با وزن 0.427 و 0.305 و از بین شاخص‌‌ها، دو شاخص «نزدیکی به مکان‌‌های پرتراکم جمعیتی» و «استقرار در فاصلة مناسب از اهداف دشمن» به‌ترتیب با وزن 0.303 و 0.236 بیشترین ضرایب اهمیت را به خود اختصاص داده‌‌اند. نتایج حاصل از تحلیل ترکیبی ANP-GIS  نیز نشان داد که هر چهار منطقه شهری ایلام (هانیوان و استانداری و مرکزی؛ سبزی‌آباد و بانبرز؛ نوروزآباد؛ جانبازان و رزمندگان) مستعد ساخت پناهگاه هستند؛ اما به‌ترتیب منطقه 2 (سبزی‌آباد و بانبرز)، منطقه 1 (هانیوان و استانداری) و منطقه 3 (نوروزآباد) در اولویت قرار دارند.