فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

کیفیت تعاملات آموزشی در کلاس درس دوره ابتدایی نقش اساسی و تعیین‌کننده‌ای در تقویت یادگیری معنادار و موفقیت روش‌های نوین تدریس دارد. با این وجود، چارچوب‌های موجود در دانش پداگوژی محتوا (PCK) عمدتاً بر جنبه‌های فنی تدریس تمرکز داشته و کمتر به سازوکارهای روان‌شناختی حاکم بر تعامل بین معلم و دانش‌آموز توجه کرده‌اند. پژوهش حاضر با هدف طراحی یک الگوی اجرایی تعامل آموزشی، به بررسی و تبیین کاربرد نظریه تحلیل رفتار متقابل اریک برن در توسعه بعد تعاملی و مدیریتی PCK معلمان ابتدایی پرداخته است. این مطالعه از نوع تحلیل نظری روشمند بوده و بر بررسی اسناد کتابخانه‌ای مبتنی است. در این راستا، مفاهیم کلیدی نظریه تحلیل رفتار متقابل شامل حالات «من»، الگوهای تبادلی و بازی‌های روانی استخراج و با مؤلفه‌های مرتبط PCK در آموزش ابتدایی مانند تعامل آموزشی، مدیریت کلاس و سازمان‌دهی فرایند تدریس تلفیق شده‌اند. یافته‌های پژوهش به تدوین الگویی انجامید که نشان می‌دهد معلمان می‌توانند با تشخیص آگاهانه حالات روان‌شناختی حاکم بر تعاملات کلاسی و هدایت ارتباطات آموزشی به سطح «بالغ–بالغ»، از بروز الگوهای ناکارآمد و بازی‌های روانی که مانع یادگیری می‌شوند جلوگیری کنند. این الگو با تقویت بُعد تعاملی PCK، زمینه اجرای مؤثرتر راهبردهای تدریس مشارکتی و اکتشافی را در کلاس فراهم می‌سازد. بنابراین، الگوی پیشنهادی تعامل آموزشی می‌تواند نقش مهمی در ارتقای تدریس از فرایندی صرفاً فنی به فرایندی هدفمند، آگاهانه و تعاملی ایفا کرده و مبنایی برای بازنگری در آموزش معلمان و برنامه‌های تربیت معلم فراهم آورد.