رقابت در بازار محصول و عملکرد مالی شرکت: نقش میانجی‌گری ساختار سرمایه و نقش تعدیل‌گری اندازه شرکت

doi
10.71608/faar.2025.1201857
چکیده

این مطالعه تأثیر رقابت در بازار محصول بر عملکرد مالی شرکت‌ها را بررسی کرده و نقش میانجی‌گری جزئی ساختار سرمایه و تعدیل‌گری اندازه شرکت را تحلیل می‌کند. داده‌های مالی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی سال‌های 1392 تا 1401 مورد بررسی قرار گرفته و از مدل‌های رگرسیون پانل دیتا برای تحلیل استفاده شده است. نتایج نشان می‌دهد که رقابت در بازار محصول تأثیر مستقیم و مثبتی بر عملکرد شرکت‌ها دارد، اما این رابطه به‌طور جزئی از طریق ساختار سرمایه تعدیل می‌شود. به‌عبارت‌دیگر، ساختار سرمایه به‌عنوان یک میانجی جزئی عمل کرده و تأثیر رقابت را بر عملکرد مالی تعدیل می‌کند. ساختار سرمایه در شرایط رقابتی اثر متضادی بر عملکرد دارد که می‌تواند به محدودیت‌های زیرساختی، نوسانات بازارهای مالی و چالش‌های دسترسی به منابع مالی در ایران نسبت داده شود. همچنین، نقش تعدیل‌گری اندازه شرکت بررسی شد و برخلاف انتظار، شرکت‌های بزرگ‌تر عملکرد مالی پایین‌تری نشان دادند. این نتیجه به ساختارهای مدیریتی پیچیده‌تر و مشکلات نمایندگی در شرکت‌های بزرگ نسبت داده می‌شود که مانع بهره‌برداری از مزایای رقابت می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که در بازارهای رقابتی ایران، مدیریت بهینه ساختار سرمایه و استفاده هوشمندانه از مزایای رقابت می‌تواند عملکرد مالی شرکت‌ها را بهبود بخشد. این نتایج به مدیران و سیاست‌گذاران کمک می‌کند تا استراتژی‌های مالی و رقابتی مناسب‌تری تدوین کنند و به غنای ادبیات علمی مرتبط با رقابت و ساختار سرمایه در بازارهای نوظهور کمک می‌کند.