فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رشد شتابان فناوری‌های هوش مصنوعی در اقتصادهای نوظهور، علیرغم ایجاد فرصت‌های بی‌سابقه‌ در تحول دیجیتال و توسعه اقتصادی، شکاف‌های عمیق نهادی، نظارتی و اخلاقی را در مسیر حکمرانی این فناوری‌ها آشکار ساخته است. این پژوهش با هدف طراحی و تبیین یک چارچوب حکمرانی عملیاتی و کم‌هزینه برای توسعه و استقرار هوش­مصنوعی مسئولیت‌پذیر در کسب‌وکارهای دیجیتال انجام شده است. در این پژوهش از روش تحلیل محتوای کیفی اسناد معتبر بین‌المللی و مطالعه موردی تطبیقی دو پروژه کلان ملی آدهار هند و هودومانامبای کنیا استفاده شده است. یافته‌های تحقیق سه چالش بنیادین را شناسایی می‌کند: شکاف نظارتی ساختاری ناشی از پیشتازی فناوری بر قانون ، تهدیدهای نوظهور حریم خصوصی داده در سیستم‌های کلان‌مقیاس و پیچیدگی سوگیری الگوریتمی و تبعیض سیستماتیک. در مواجهه با چالش‌های شناسایی شده، چارچوب یکپارچه‌ای با عنوان "چارچوب حکمرانی هوش­ مصنوعی مسئولیت‌پذیر برای اقتصادهای نوظهور" ارائه شده است که بر چهار رکن شفافیت در تصمیم‌گیری، عدالت در نتایج، پاسخگویی نهادها و احترام به حریم­ خصوصی طراحی‌محور استوار است. نوآوری این چارچوب در ارائه ساز و کارهای اجرایی تدریجی، کم‌هزینه، انعطاف پذیر، راهبردهای اجرایی مرحله ای و مبتنی بر همکاری منطقه‌ای است. همچنین، ابزارهای پایش و شاخص‌های عملیاتی(مانند برابری آماری، برچسب حقایق مدل و ارزیابی تأثیر حریم خصوصی) برای سنجش اثربخشی چارچوب در طول چرخه عمر سیستم‌ها پیشنهاد شده‌است. نتایج نشان می‌دهد که توسعه هوش­مصنوعی مسئولیت‌پذیر نه یک گزینه فرعی، بلکه پیش‌شرط ضروری برای دستیابی به تحول دیجیتال پایدار، عادلانه و مورد اعتماد در اقتصادهای نوظهور است. چارچوب پیشنهادی می‌تواند به عنوان نقشه­راهی برای سیاستگذاران، نهادهای نظارتی و مدیران کسب‌ و کار دیجیتال در این کشورها مورد استفاده قرار گیرد.