تحلیل پیامدها و دلالتهای مدیریتی–سیاسی حامیپروری در بخش دولتی: یک مطالعه مبتنی بر نظریه دادهبنیاد
نویسندگان
1 استاد، گروه مدیریت، واحد سیرجان، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان، ایران
2 دانشجوی دکترا مدیریت منابع انسانی، گروه مدیریت، دانشگاه آزاد اسلامی، سیرجان ، ایران
doi
چکیده
حامیپروری بهعنوان یکی از سازوکارهای غیررسمی قدرت در نظامهای اداری–سیاسی، نقشی تعیینکننده در تضعیف شایستهسالاری، کارآمدی سازمانی و اعتماد عمومی ایفا میکند. هدف این مقاله، تحلیل و تفسیر پدیده حامیپروری در بخش دولتی با تمرکز بر پیامدهای مدیریتی، اداری و حکمرانی، بر مبنای یک الگوی دادهبنیاد است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و بهرهگیری از روش دادهبنیاد انجام شده و دادهها از طریق مصاحبههای عمیق با خبرگان و مدیران بخش دولتی گردآوری و تحلیل شدهاند. بر اساس فرایند کدگذاری باز، محوری و انتخابی، الگوی مفهومی حامیپروری در قالب شرایط علّی، پدیده محوری، شرایط زمینهای و مداخلهگر، راهبردهای کنش/تعامل و پیامدها استخراج شد. نتایج نشان میدهد که عواملی نظیر ناکارآمدی ساختاری، مدیریت غیرحرفهای، شفافیتگریزی، تمرکز قدرت و فشارهای سیاسی، زمینهساز شکلگیری روابط غیررسمی و ناشایستهسالاری در نظام اداری میشوند. این وضعیت از طریق راهبردهایی مانند شبکهسازی هدفمند، تخصیص گزینشی منابع و نفوذ حامیپرورانه بازتولید شده و پیامدهایی چندسطحی به همراه دارد؛ از جمله کاهش بهرهوری سازمانی، تعمیق ناعدالتی، فرسایش سرمایه اجتماعی، افول اعتماد عمومی و نهادینهشدن فساد اداری. یافتههای پژوهش نشان میدهد مقابله با حامیپروری مستلزم اصلاحات همزمان نهادی، مدیریتی و فرهنگی است و صرف اقدامات مقطعی یا قانونی کفایت نمیکند. این مقاله با ارائه یک چارچوب تحلیلی منسجم، به غنای ادبیات مدیریت دولتی و منابع انسانی در حوزه سلامت اداری و حکمرانی شایسته کمک میکند.
