شناسایی چارچوب مفهومی زیست‌بوم کارآفرینی (مورد مطالعه: دانشگاه صنعتی شریف)

doi
10.22104/jtdm.2026.7211.3375
چکیده

اندیشه زیست‌بوم کارآفرینی یکی از رویکردهای نوین توسعه کارآفرینی است که دانشگاه‌ها در آن نقش محوری در خلق، انتقال و تجاری‌سازی دانش ایفا می‌کنند. با وجود گسترش پژوهش‌ها، مطالعات پیشین عمدتاً بر بازیگران و مؤلفه‌های درون‌زیست‌بومی متمرکز بوده و به تعامل میان سطوح مختلف زیست‌بوم، به‌ویژه سطوح کلان و بین‌المللی، کمتر پرداخته‌اند. هدف این پژوهش، توسعه یک چارچوب مفهومی چندسطحی برای زیست‌بوم کارآفرینی دانشگاهی از طریق تلفیق ادبیات نظری و شواهد میدانی در بستر دانشگاه صنعتی شریف است. پژوهش با رویکرد کیفی انجام شد و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با ۱۷ نفر از خبرگان و کارآفرینان دانشگاه، به روش نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی، گردآوری و با کدگذاری سه‌مرحله‌ای تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد زیست‌بوم کارآفرینی دانشگاهی یک نظام چندسطحی و هم‌تکاملی شامل سطوح بین‌الملل، کلان، میانه و خرد است که روابط پویا و بازخوردی میان سیاست‌ها، نهادها، سازمان‌های واسط و بازیگران کارآفرین را تبیین می‌کند. همچنین، نقش سیاست‌های عمومی، کیفیت نهادها، همکاری‌های علمی و فناورانه، جریان دانش، مهاجرت نخبگان و تحریم‌های اقتصادی در کنار عوامل دانشگاهی برجسته شده است. نوآوری پژوهش، ارائه چارچوبی مفهومی و چندسطحی مبتنی بر تلفیق نظری و اعتباربخشی میدانی است که می‌تواند مبنایی برای تحلیل و طراحی سیاست‌های توسعه کارآفرینی دانشگاهی در ایران باشد.