توسعه و سقوط حکومت پهلوی دوم؛ بررسی برنامه پنجم توسعه اقتصادی با تکیه بر اسناد
نویسندگان
1 کارشناسی ارشد اسناد و مدارک آرشیوی، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران؛ مدیر واحد سازماندهی اسناد و دیجیتال سازی اطلاعات، معاونت اسناد و تاریخ شفاهی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
doi
چکیده
آخرین برنامه مصوب پهلوی دوم، برنامه عمرانی پنجم بود که با کمترین مواد و تبصره (نه ماده و دو تبصره) در سال 1351 ش تصویب شد. برنامه پنجم اولین برنامهای بود که بعد از مدت کوتاهی از تصویب، به دلیل افزایش قیمت نفت مورد بازنگری قرار گرفت. فصل اول این برنامه اهداف و خطوط اصلی را مشخص کرد و فصول دیگر، به امور اقتصادی، توسعه منطقهای، محیط زیست انرژی و حملونقل پرداخت. در طی اجرای برنامه پنجم، افزایش بهای نفت و بهتبع آن افزایش درآمدهای نفتی، نقدینگی زیادی را در اختیار دولت قرار میداد که ساختار اقتصادی را برهم میزد. افزایش نقدینگی موجب افزایش تقاضای داخلی گردید. ناتوانی اقتصاد کشور در پاسخگویی به افزایش تقاضاها که ناشی از ایجاد پول برای دولت بود، بهای محصولات و کالاهای وارداتی را نیز افزایش میداد و اقتصاد کشور را بهسوی فرآیند رکود تورمی میکشاند. ازاینرو، هزینه کردن منابع مالی، موجب از دست رفتن منابع میگردید. با توجه به تأثیر این برنامهها بر روند مدرنیزاسیون نامتناسب با جامعه که میتوان آن را یکی از علل وقوع انقلاب اسلامی و پایان سلطنت پهلوی دانست، پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی سعی بر آن دارد به بازخوانی برنامه عمرانی پنجم مبتنی بر اسناد بپردازد.
