چالشی بر طبقه‎بندی انواع اضافه در دستور زبان فارسی (بحثی دربارۀ قواعد افزودگی در زبان فارسی)

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.

doi
10.30495/dk.2021.1940110.2332
چکیده

مقالۀ کنونی به بررسی روش‎های طبقه‎بندی انواع اضافه‎ها در دستور زبان فارسی می‎پردازد و نظریه‎های پیشین در بارة نامگذاری انواع اضافه‎ها و شیوه‎های طبقه‎بندی آنها را در کتاب‎های دستور یا منابع زبان‎شناسی به چالش می‎کشد. اهمیت این تحقیق در گشودن بحث ضرورت کاربردی بودن طبقه‎بندی اضافات است. مهم‎ترین بحث نظریِ این مقاله، به چالش کشیدن مقایسه‎های نادرستِ انواع اضافه‎ها در زبان فارسی با زبان عربی و یا زبان‎های اروپایی است. پرسش‎های اساسی مقاله این است که چه کاستی‎هایی در طبقه‎بندی اضافات در منابع پیشین وجود داشته است و چگونه می توان قواعدی وضع کرد که تشخیص انواع اضافات را بدون استثنا (و یا با حداقل استثناها) امکان‎پذیر سازد. این مقاله، حاصل پژوهشی پردامنه بر روی مبحث اضافات بوده است و به روش توصیفی تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‎ای (از قرن یازدهم هجری تا به امروز)، به این نتیجه می‎رسد که بسیاری از طبقه‎بندی‎های متأخر در مبحث اضافات فاقد جنبه کاربردی هستند و قابلیت شمول بر اضافه‎های مشابه خود را ندارند و طبقه‎بندی اضافات بر حسب رابطه‎های معنایی، امکانِ دست‎یافتن به معنیِ کلام در زبان معاصر و همچنین در کلام ادبی را تسهیل می‎کند و به تحلیل و درک سخن ادبی یا غیر ادبی یاری می‎رساند و لذا آن را به عنوان طبقه‎بندی موثر و مفید در انواع اضافات می‎توان پذیرفت.