نمودهای فرهنگ عامه در خاوران نامه ابنحسام خوسفی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
doi
10.30495/dk.2022.694816چکیده
خاوران نامه ابن حسام منظومه ای که داستان های خیالی از سفرها، دلاوری و جنگآوریهای حضرتعلی (ع) با کفار را در قالب و زبانی شبیه به شاهنامه روایت می کند، غالبا اثری حماسی شمرده میشود، هرچند با بررسی بیشتر میتوان نشان داد که فزونییافتن ویژگی های ادبیات عامیانه در تار و پود این منظومه، آن را تا حد زیادی از تعریف حماسه رسمی دور و به ادبیات عامیانه نزدیک کرده است. مقالۀ حاضر میکوشد مهمترین نمودهای فرهنگ عامه در این اثر را مشخص و ریشهها و چگونگی کاربرد آنها را بیان نماید. برای رسیدن به این هدف، نخست باورهای برخاسته از تودۀ مردم و سپس برخی از ویژگی های عامیانه دیگر در زبان و شیوه روایت که در اشعار و مفاهیم خاوراننامه بازتاب یافته، استخراج شده است. این جستار به صورت توصیفی – تحلیلی انجام شده و در جستجوی آن است که چرا باید خاوران نامه را پدیده ای ادبی برخاسته از بطن زندگی مردم عادی دانست که به دلیل ارتباط مستقیم ابنحسام با تودههای مردم بهگستردگی با مظاهر گوناگون زندگی و ذهن و زبان توده مردم به شیوه های مختلف درآمیخته است. دستآوردهای این کاوش در علل و چگونگی حضور چشم گیر نمودهای فرهنگ عامه در خاوراننامه است و میتواند زمینه را برای تعیین دقیقتر جایگاه این حماسه دینی در ادبیات عامیانه فراهم آورد.
