فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده سابقه و هدف: از جمله اجزای پیچیده گرد و غبار خیابانی، فلزات سنگین می‌باشند که به دلیل سمیت بالا، پنهان شدن، پایداری و تجمع بیولوژیکی تبدیل به یک مشکل شهری و زیست محیطی شده است و توجه زیادی را به خود جلب کرده‌اند. وجود فلزات سنگین در گرد و غبار خیابانی باعث می‌شود که آن‌ها در بدن انسان انباشته و در نتیجه تبدیل به خطرات بهداشتی و به خطر افتادن سلامتی شوند. مطالعه با هدف ارزیابی خطر سلامتی و شناسایی سهم منابع آلاینده برخی فلزات سنگین در گرد و غبار خیابانی شهرستان بروجرد با استفاده از مدل ماتریس تجزیه مثبت (PMF)انجام شد. مواد و روش‌ها: 41 نمونه گرد و غبار خیابانی جمع‌آوری شد. نمونه‌ها به صورت ترکیبی (مخلوط 3 نمونه با هم در فاصله m5 تا 10) و با وزن تقریبی g 100 بدست آمدند و نمونه‌ها برای انجام آنالیز فلزات سنگین به آزمایشگاه منتقل گردیدند و در نهایت غلظت کل (شبه‌کل) فلزات As، Cd، Pb، Zn، Cu و Ni ابتدا از روش هضم اسیدی با استفاده از اسید نیتریک 4 نرمال عصاره‌گیری شد. از مدل ماتریس تجزیه مثبت (PMF) برای شناسایی و سهم آلاینده ها استفاده شد. یافته‌ها: میانگین غلظت سرب، کادمیم، مس، نیکل، روی و آرسنیک به ترتیب 61/66، 97/0، 19، 76/49، 43/264 و 04/40 میلیگرم بر کیلوگرم بود. بنابر این روند غلظت فلزات سنگین بر اساس میانگین به این صورت است: Zn > Pb > Ni > As > Cu > Cd.. با توجه به نتایج PMF سهم هر فاکتور از کل سهم منابع به دست آمد. که منبع طبیعی (F1)، منبع پوشش لاستیک وسایل نقلیه (F2)، منبع گازهای صنعتی (F3) و منبع حمل و نقل (F4) به ترتیب 1/27 % ، 3/17 %، 6/29 % و 26 % از کل سهم را تشکیل می‌دهند. طبق نتایج ارزیابی خطر، مقدار HI فلزات سرب و آرسنیک برای کودکان بیشتر از حد آستانه (1= HI) به دست آمد که نشان‌دهنده این است که این فلزات ممکن است خطرات بیماری‌های غیر سرطانی بالایی برای کودکان داشته باشند، اما برای برای بزرگسالان مقدار HI برای همه فلزات کمتر از 1 محاسبه شد. خطر بیماری‌های سرطانی از طریق مسیر استنشاق برای کودکان و بزرگسالان نیز تقریباً ناچیز است. نتیجه‌گیری: غلظت فلزات سنگین در گرد و غبار خیابانی منطقه مورد مطالعه بیشتر تحت تأثیر گازهای صنعتی بودند. با توجه به عبور و مرور وسایل نقلیه در شهرستان بروجرد، منبع حمل و نقل (F4) نیز 26% از کل سهم آلودگی در منطقه را تشکیل می‌دهند که عمدتاً شامل فلزات سرب و روی است. با توجه به سهم بالای این فلزات می‌توان احتمال داد غلظت بالای این فلزات می تواند بیشتر ناشی از ترافیک شهری باشد. به طور کلی نتایج این تحقیق اطلاعات مفیدی را برای مقامات محلی ارایه می‌دهد تا برای کنترل و کاهش انتشار آلودگی در شهرستان بروجرد، سیاست های پایدار را انتخاب و توسعه دهند.