ساختار و ترکیب مالیات‌ها و سرمایه‌گذاری خارجی و نابرابری درآمد در ایران

نویسندگان

1 استاد، گروه اقتصاد، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.(نویسنده مسئول). mehregannader@yahoo.com

2 استادیار، گروه اقتصاد، واحد تهران-غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. kaghazian.soheila@wtiau.ac.ir

3 دانشجوی دکتری اقتصاد بین‌الملل، دانشکده اقتصاد و مدیریت، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. rahelehhossaini@gmail.com

4 استادیار، گروه اقتصاد، واحد تهران-غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. y_naghdi@yahoo.com

doi
https://doi.org/10.71849/ECO.2025.1207356
چکیده

کاهش نابرابری درآمد از مهمترین مسائل برای دستیابی به توسعه پایدار است، زیرا نابرابری درآمد می‌تواند موجب بی‌ثباتی اقتصادی، سیاسی و اجتماعی ‌شود و این موجب توجه ویژه‌ای سیاستگذاران به توزیع درآمد و را‌هکارهای کاهش نابرابری شده است. یکی از ابزارهای مهم در این زمینه، مالیات و سیاست‌های مالیاتی است که تاثیر آن بر توزيع درآمد، به ساختار سيستم مالياتي بستگي دارد. سیستم‌هایی که بر مالیات مستقیم تاکید دارند، معمولاً تاثیرات بازتوزیعی بیشتری دارند و به کاهش نابرابری کمک می‌کنند. در این پژوهش، با استفاده از روش خود‌رگرسیون برداری با وقفه توزیعی(ARDL) تأثیر مهمترین اقلام عمده مالیاتی در حوزه مالیات‌های مستقیم وغیر‌مستقیم ‌بر توزیع درآمد ایران طی فصل چهارم سال 1387 الی فصل چهارم سال 1402 مورد بررسی قرار گرفته است. از شاخص پالما و ضریب جینی برای سنجش نابرابری درآمد، استفاده شده است. همچنین، تاثیر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و درآمد سرانه بر توزیع درآمد نیز ارزیابی شده است. نتایج نشان می‌دهد که افزایش مالیات بر ارزش‌افزوده و مالیات بر اشخاص حقوقی غیردولتی منجر به افزایش شاخص پالما و ضریب جینی می‌شود. اثر مالیات بر ارث بر شاخص پالما و ضریب جینی معنادار و منفی است. اثر مالیات مشاغل و سرمایه‌گذاری خارجی بر شاخص پالما و ضریب جینی به­ترتیب غیرمعنادار و معنادار و مثبت است. افزایش درآمد سرانه، توزیع درآمد را بهبود می‌بخشد. همچنین، فرضیه کوزنتس در کوتاه‌مدت و بلندمدت تایید نشده است.