انتقال بازدهی و نوسان بین شوکهای قیمت نفت و کالاهای کشاورزی
نویسندگان
1 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد و حسابداری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. (نویسنده مسئول) m.Damankeshideh@iau.ac.ir
2 استاد، گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران،mousavi@iau.ac.ir
3 دانشجوی دکتری اقتصاد،گروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد وحسابداری، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی،تهران، ایران. m.nik@iau.ac.ir
4 دانشیار، گروه مدیریت صنعتی، دانشکده مدیریت، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. ar.Keyghobadi@iau.ac.ir
doi
https://doi.org/10.71849/ECO.2026.1211279چکیده
این مقاله با هدف تحلیل انتقال اثرات شوکهای قیمتی نفت خام بر بازارهای کالاهای کشاورزی و با استفاده از رویکرد مدل خودبازگشتی برداری با پارامترهای زمانمتفاوت و عوامل افزوده انجام شده است. دوره مورد بررسی از ژانویه ۲۰۰۰ تا دسامبر ۲۰۲۴ را دربرمیگیرد و سه بحران بزرگ مالی بحران مالی جهانی، بحران بدهی اروپا و بحران کووید19را پوشش میدهد که تأثیر چشمگیری بر نوسانات بازارهای جهانی داشتهاند. برای بررسی روابط علی و شناخت ساختار انتشار شوکها، از آزمون علیت گرنجر و تحلیلهای سرریز ایستا و پویا بهره گرفته شد.یافتهها نشان داد که شوکهای قیمت نفت، بهطور عمده تحت تأثیر نوسانات قیمت درغلات ، دام و گندم قرار دارند؛ در مقابل، این شوکها بیشترین اثر را بر نوسانات قیمت غلات میگذارند. از منظر سرریزهای ساختاری، نفت خام در نقش فرستنده غالب و غلات در میان محصولات کشاورزی بهعنوان گیرنده اصلی نوسانات قیمت نفت عمل میکنند. همچنین تحلیل پویا حاکی از آن است که در دورههای بحران مالی، ارتباط متقابل میان این بازارها تشدید شده و روند معاملات و نوسانات شدت مییابد. این نتایج نهتنها درکی عمیقتر از مکانیسمهای انتقال شوک در بازارهای کالایی ارائه میدهد، بلکه برای سیاستگذاران، سرمایهگذاران و مدیران پرتفوی در زمینه مدیریت ریسک و اتخاذ تصمیمهای راهبردی، کاربردی و عملیاتی است. درنهایت، یافتههای پژوهش بر اهمیت تحلیل جامع و تطبیقی در فهم رفتار بازارهای جهانی نفت و کالاهای کشاورزی، بهویژه در دورههای بحران و نوسان شدید بازار، تأکید می کند.
