ارزیابی خواص فیزیکی و شیمیایی اسانس حاصل از شیرابه دو جمعیت باریجه (Boiss. Ferula gummosa) از استانهای اصفهان و فارس
نویسندگان
1 گروه علوم باغبانی و زراعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار، بخش تحقیقات گیاهان دارویی و محصولات فرعی، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران، ایران
3 گروه علوم باغبانی و زراعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
4 مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران
5 استادیار، گروه علوم باغبانی و زراعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
doi
https://doi.org/10.71847/ejmp.2024.985575چکیده
باریجه (Boiss Ferula gummosa ) متعلق به خانواده چتریان، یکی از گیاهان مهم مرتعی، دارویی و صنعتی ميباشد که شیرابه استحصال شده از آن جنبه تجارتی دارد. اسانس و الئورزین باریجه، کاربرد فراوان در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی و بهداشتی دارد. بنابراین، تعیین خواص فیزیکوشیمیایی اسانس باریجه به منظور آگاهی صنايع مصرفكننده در تشخيص كيفيت اسانسهاي توليدي و عرضه شده توسط شركتهاي مختلف، بسیار حائز اهمیت است. در این راستا هدف از مطالعه حاضر، بررسی و مقایسه خواص فیزیکوشیمیایی اسانس حاصل از شیرابه دو جمعیت باریجه از رویشگاه اصفهان و فارس میباشد. بدینمنظور، شیرابه باریجه از دو منطقه مرق-کاشان و اقلید-فارس جمعآوری شد. سپس اسانسگیری از شیرابه تازه با روش تقطیر با آب و بخار آب انجام شد. اسانس با استفاده از دستگاههایGC و GC/MS مورد آنالیز کمی و کیفی قرار گرفت. ویژگیهای ظاهری، فیزیکی و شیمیایی نمونههای اسانس باریجه شامل چگالی نسبی، ضریب شکست، چرخش نوری و فیتوشیمیایی اسانس مورد بررسی و مقایسه قرار گرفتند. بر طبق نتایج حاصل، اسانس باریجه به صورت مایع شفاف و بیرنگ بوده که بوی تربانتین با رایحه سبز چوب دارد. اسانس باریجه دو جمعیت کاشان و اقلید بهترتیب دارای چگالی نسبی 874/0 و 869/0، ضریب شکست 4810/1 و 4795/1 و چرخش نوری ◦ 35/11 و ◦ 52/23 میباشد. مقایسه میانگین ویژگیهای فیزیکی اسانس دو جمعیت باریجه، نشان دهنده عدم وجود اختلاف معنیدار در ویژگیهای چگالی نسبی و ضریب شکست و بعکس مشاهده یک اختلاف معنیدار در میزان چرخش نوری میباشد که این به دلیل تفاوت در محتوی ترکیبات فعال نوری در پروفایل دو نمونه اسانس میباشد. بر اساس آنالیز اسانس، مونوترپنهای هیدروکربنی شامل بتا-پینن (0/71 و 8/68 درصد)، دلتا-3-کارن (4/9 و 2/5 درصد)، لیمونن (4/2 و 6/15 درصد)، میرسن (9/3 و 4/2 درصد) و آلفا-پینن (6/3 و 4/3 درصد) به عنوان ترکیبهای عمده بهترتیب در دو جمعیت کاشان و اقلید شناسایی شدند. اختلاف در مقدار اجزای اسانس دو جمعیت باریجه به فاکتورهایی نظیر ارتفاع، آب و هوا و میزان بارش دو رویشگاه ارتباط دارد. اگرچه خواص فیزیکوشیمیایی اسانس دو جمعیت باریجه مورد مطالعه، تطابق زیادی با استاندارد بینالمللی (ISO) دارد، ولی مزیت باریجه فارس در محتوی لیمونن بالای آن است که این بیانگر توانایی رقابت شیرابه باریجه ایران در بازارهای خارجی میباشد.
