فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چکیده: امام محمد غزالی و جامی از برجسته‎ترین شخصیت‌های فرهنگی ایران زمین‌اند، این دو، دیدگاه‎های کلامی خود را در آثارشان بازتاب داده‎اند و در گرایشات غالب کلامی خود، پیرو اشعریه‌اند ولی با این همه در پاره‌ای موارد، آرای کلامی اشاعره را نمی‎پذیرند. تفاوت‎هایی در پاره‎ای آراء کلامی بین این دو وجود دارد. در پژوهش حاضر به آراء کلامی این دو در زمینه‎هایی مثل توحید افعالی، نگرش این دو نسبت به فلسفه، جبر و اختیار، مباینت و یگانگی ذات و صفات خداوندی، مسئله رویت، تشبیه و تنزیه، عقل ونگاه این دو به آن، معاد جسمانی و شفاعت پرداخته شده و اشتراکات و نکته‎های تفارق بین این دو در این ابعاد روشن شده است. نتایج پژوهش حاضر نشان از آن دارد که که هم غزالی و هم جامی معتقد به توحید افعالی‎اند، ضد فلسفه‎اند، در مورد رؤیت، غزالی رؤیت را می‎پذیرد ولی بیشتر متمایل به رؤیت از طریق دل است و خداوند را منزّه از رؤیت جسمانی می‎داند، ولی جامی معتقد به رؤیت جسمانی است و در این مورد به شکل کامل از دیدگاه اشاعره تبیعت می‎کند. در عقل‎ستیزی و جبرگرایی نیز جامی نظر افراطی‎تری دارد؛ او در عقل‎ستیزی پیرو نگرش عرفانی است؛ حال آنکه غزالی جایگاه خاصّی برای عقل قائل است. در زمینه جبر و اختیار نیز، غزالی حد اوسط را برگزیده و جامی جبرگرای مطلق است. در مورد شفاعت و معاد جسمانی نیز تفاوت هایی در نگرش‎های این دو دیده می‎شود.