تحلیل روابط بینامتنیتی آثار سعدی و قصاید متنبّی بر مبنای رویکرد ترامتنیت ژنت از منظر ادبیات تطبیقی
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران.
2 دانشجوی دورۀ دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد دزفول، دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول، ایران.
4 زبان و ادبیات فارسی،دانشکده ادبیات،دانشگاه آزاد اسلامی، دزفول،ایران
doi
چکیده
مسئلۀ مهم در این جستار نمایاندن تأثیرپذیری زبانی و اندیشهایِ سعدی شیرازی از متنبّی بر اساس ادبیات تطبیقی است. روش این پژوهش توصیفی- تحلیلی و بر مبنای رویکرد ترامتنیت ژنت کاویده میشود. بر پایه اصل بنیادینِ بینامتنیت، هیچ متنی، بدون پیشمتن نیست و متنها همواره بر پایۀ متنهای گذشته بنا میشوند. همچنین، هیچ متن یگانهایی، جریان یا اندیشهای اتفاقی و بدون گذشته آفریده نمیشود. یکی از حوزههای مرتبط با بینامتنیت که هم بر آن تأثیر گذارده و هم از آن تأثیر پذیرفته، دانشهای تطبیقی است که به تطبیق آثار مرتبط میپردازند و این امر ناظر بر ویژگی گفتگومندی متون است. یولیا کریستوا با ابداع اصطلاح بینامتنیت در دهۀ شصت میلادی به طور رسمی این حوزه از مطالعات را راهاندازی کرد. ژرار ژُنت از جملۀ نظریۀ پردازانی است که بینامتنیتی صرفاً نظری را به گونۀ کاربردی بدل کرد و آن را ترامتنیت نامگذاری کرد. نتایج حاصل از بازخوانی آثار سعدی، بیانگر وجود بیشمتنی و فرامتنی و تأثیرپذیری این سراینده برجسته از قصاید تعلیمی متنبّی شاعر قرن چهارم هـ است. از میان اقسام پنجگانۀ روابط بینامتنی ژنت، که عبارتند از: بینامتنیت، پیرامتنیت، فرامتنیت، سرمتنیت و بیشمتنیت، روابط فرامتنی در میان بعضی از ابیات سعدی و متنبّی نشان دهندۀ عقیده و تعهد سعدی به اصول فکری و فرهنگی و تاریخ ادبیات سبک سنتی فارسی و موضع انتقادی متنبّی در این امور است.
