فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

ویژگی‌های ژنتیکی، فیزیولوژیکی، مرحله فنولوژیکی، موقعيت جغرافيايي رویشگاه، روش خشکاندن و مدت زمان عصاره‌گیری می­توانند بر بازده اسانس گیاهان دارویی تأثیرگذار ­باشند. هدف این مطالعه، بررسی تغییرات کمّی و کیفی اسانس مرمرشک یا مریم‌گلی لوله‌ای ( Salvia macrosiphon ) و فراسیون سفید ( M arrubium vulgare ) در مراحل مختلف نموی (فنولوژیک) ، تعیین بهترین زمان برداشت اندام­های دارویی آنها، تعیین مناسب‌ترین روش خشکاندن و مدت زمان تقطیر با آب بود. تحقیق در قالب طرح کاملاً تصادفی با 3 تیمار و 3 تکرار انجام شد. نمونه‌برداری از گونه‌ها در مراتع دلفارد شهرستان جیرفت، در سه مرحله نموی رشد رویشی، گل‌دهی و بذردهی انجام شد. اسانس نمونه­ها با دستگاه کلونجر به روش تقطیر با آب استخراج و ترکیبات اصلی تشکیل دهنده اسانس توسط روش کروماتوگرافی گازی متصل به طیف سنج جرمی ( GC/MS ) مشخص شد. تغییر مرحله نموی بر بازده اسانس در هر دو گونه اثر معنی‌دار داشت . در هر دو گونه، بیشترین بازده اسانس در مرحله گل‌دهی و کمترین بازده در مرحله بذردهی بود ( 05/0 P < ) . ولی تغییر مرحله فنولوژیک بر کیفیت اسانس دو گونه اثر نداشت ( 05/0 P > ). در اسانس فراسیون سفید و مرمرشک به ترتیب 34 و 20 ترکیب شیمیایی شناسایی شد. روش خشکاندن تأثیر معنی‌داری بر مقدار بازده اسانس داشت (05/0 P < ). در هر دو گونه، بیشترین و کمترین بازده اسانس به ترتیب در نمونه­های خشک شده در سایه (069/0 میلی‌گرم) و در آون (02/0 میلی‌گرم) بود . بازده اسانس در مدت زمان 3 ساعت تقطیر دارای بیشترین مقدار (062/0 میلی‌گرم) و در زمان 1 ساعت کمترین مقدار (01/0 میلی‌گرم) برای هر دو گونه بود ( 05/0 P < ). این مطالعه گزارش می‌کند مرحله گل‌دهی (اواسط اردیبهشت) مناسب‌ترین زمان برای برداشت اندام‌های هوایی هر دو گونه در مراتع منطقه دلفارد شهرستان جیرفت است. همچنین، بهترین روش برای خشکاندن اندام‌های دارویی دو گونه، قراردادن آنها سایه، و مناسب‌ترین مدت تقطیر برای استخراج اسانس آنها، 3 ساعت است.