مقایسه ساختار حکایات مجمعالنوادر بنبانی و بهارستان جامی با تاکید بر آبشخور آن ها
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد ورامین-پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، تهران، ایران.
2 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد ورامین-پیشوا، دانشگاه آزاد اسلامی، ورامین، تهران، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
10.30495/dk.2022.1961570.2535چکیده
در ادب فارسی کم نیستند آثاری که با عنوانِ مجمع الحکایات، مجمعالنوادر و... نوشتهشدهاند؛ آثاری با ارزش و تأثیرگذار که در کنار محبوبیت و مقبولیت، نقش عظیمی در شکلگیری و پایهریزی داستان و داستانپردازی در ادبیات فارسی داشتهاند. در میان حکایتهای این کتب، کمتر حکایاتی یافت میشوند که نویسنده، خود خالق آن باشد. چهبسا نویسندهای بیشتر حکایات را از منابع پیشین یا آثار همعصرش آورده و با توانایی هنری و متناسب با سبک متداول عصر خود، آنها را بر پایۀ مضمون موردنظر طبقهبندی کرده است.مجمعالنوادر، مجموعهای از حکایتها و روایتها و مثلهایی است که توسّط فیضالله بن زینالعابدین بن حسام بنبانی معروف به صدر جهان (زنده ۹۰۷ ق) در زمان محمود شاه بیگره (863- 917 ق) تحریر یافته و به نام او اتحاف شده است. بنبانی در این اثر بهتصریح خود از منابع همزمان یا پیشین خویش بهره جسته و در نگارش این کتاب طریق ایجاز را در پیشگرفته است. یکی از این منابع، بهارستان جامی (با 28 حکایت و روایت مشترک) است. با بررسیهای انجامگرفته آبشخور اصلی این حکایتها در متون عربی و فارسی پیشازاین دو نویسنده نیز یافت شد. بیشترین بسامد را کتب نثر الدّر فی المحاضرات، تذکرة الحمدونیة و محاضرات الأدباء دارا است. منابع فارسی سهم کمتری از این بسامد دارند. باوجود اشتراکات و افتراقات سبکی و هنری بنبانی و جامی بهویژه توجه بنبانی به ایجاز و وفاداری او به متن اصلی و شیوه سادهنویسی و به نظم درآوردن حکایات توسط جامی سبب شده است اختلافات بسیاری در بیان مفهوم حکایات به وجود آید.