بررسی روش‌های مختلف عصاره‌گیری بر ویژگی‌های فیتوشیمیایی، آنتی¬اکسیدانی، ضد¬باکتریایی و ضدالتهابی گیاه کک‏کش بیابانی ((Pulicaria gnaphalodes (Vent.) Boiss. در مراحل مختلف فنولوژی

نویسندگان

1 دانشکده علوم و فنون نوين دانشگاه تهران

2 گروه مرته و آبخيزداري دانشگاه زابل

3 گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه زابل

doi
https://doi.org/10.71847/ejmp.2025.1186490
چکیده

هدف پژوهش حاضر، بررسي اثر روش­هاي مختلف عصاره­گيري بر ميزان ترکيبات شيميايي، فعاليت آنتی‌اکسیدانی، ضد­باکتریایی و ضد­التهابي گونه مرتعی کک کش بیابانی ( Pulicaria gnaphalodes ) در مراحل مختلف فنولوژی است. ميزان فنول کل، فلاونوئيد کل، تانن کل، آلکالوئيد کل و ساپونين کل با استفاده از روش­های استاندارد اندازه­گیری شد. جهت ارزیابی فعاليت آنتي‏اکسيداني عصاره­های مختلف از روش‏هاي مهار رادیکال­های آزاد DPPH ، ABTS و احياء یون­های فريک ( FRAP ) استفاده شد. همچنین فعالیت ضد باکتریایی عصاره­های مختلف به روش­هاي انتشار ديسک، حداقل غلظت مهارکنندگی ( MIC ) و حداقل غلظت کشندگي ( MBC ) و فعاليت ضد التهابي عصاره­ها به روش پایداری غشای گلبول­ قرمز اندازه­گیری شد. بيشترين ميزان فنول کل (5/67 میلی­گرم اسید گالیک در گرم وزن خشک گياه)، فلاونوئید کل (3/37 میلی­گرم معادل کوئرستین بر گرم وزن خشک گیاه)، تانن کل (3/45 میلی­گرم معادل کاتچین در گرم وزن خشک گیاه)، آلکالوئید کل (2/75 میلی­گرم معادل آتروپین در گرم وزن خشک گیاه) و ساپونین کل (3/284 میلی­گرم معادل اسپین در گرم وزن خشک گیاه) در عصاره­ متانولی مرحله گلدهی گياه مورد مطالعه و کمترين مقادیر آن­ها در عصاره­ آبی مرحله فنولوژی بذردهی آن به ثبت رسید. نتایج مربوط به بررسی فعالیت آنتی­اکسیدانی،  ضدباکتريايي و ضدالتهابي عصاره­ها نشان داد که عصاره متانولی گیاه در مرحله گلدهی دارای بالاترین میزان فعالیت و عصاره آبی آن در مرحله بذردهي دارای کمترین میزان فعالیت آنتی­اکسیدانی، ضدباکتريايي و ضدالتهابي است. به طور کلی و با در نظر گرفتن تمامی عصاره­ها می­توان بیان کرد که گونه مورد مطالعه در مرحله گلدهی از بالاترین میزان ترکیبات شیمیایی و فعالیت زیستی برخوردار است و عصاره متانولی و آبی گونه مورد مطالعه در مراحل مختلف فنولوژی به ترتیب دارای بیشترین و کمترین میزان ترکیبات شیمیایی و فعالیت زیستی بودند.